روان‌شناسی فرهنگی

روان‌شناسی فرهنگی

مرور انتقادی بسته آموزشی مهارتهای زندگی در نظام مراقبتهای بهداشتی اولیه از دیدگاه تناسب آن با فرهنگ اسلامی-ایرانی

نوع مقاله : مقالة نظری/مروری (در حوزة روان‌شناسی فرهنگی)

نویسندگان
مهرنسا شهابی 1
مجید اسدپور 2
جنان نوین 3
حامد مصلحی 4
ایمان زاغیان 5
1 استادیار گروه روان‌شناسی، دانشگاه شهید مطهری، تهران، ایران .
2 دانشجوی دکترای روان‌شناسی، دانشکدۀ روان‌شناسی، دانشگاه وین، وین، اتریش.
3 دانشجوی دکترای روان‌شناسی بالینی، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه شاهد، تهران، ایران.
4 استادیار،گروه روان شناسی تربیتی و مشاوره، دانشگاه تهران، ایران.
5 دانشجوی دکترای روان‌شناسی شناختی، دانشکدۀ روان‌شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه خوارزمی، کرج، ایران.
10.30487/jcp.2024.418996.1624
چکیده
آموزش مهارت‌های زندگی در عصر حاضر جزء برنامه کلیدی سازمان‌های جهانی سلامت و برنامه ملّی خیلی از کشور‌ها از جمله ایران قرار دارد تا افراد با یادگیری مهارت‌های متناسب با رده سنی، زندگی بهتری را تجربه کنند. محتوای آموزش‌ها می‌بایست با نیاز‌ها، مؤلفه‌ها و عناصر فرهنگ بومی و دینی متناسب باشد. در مقاله حاضر مبتنی بر روش مرور انتقادی به بررسی محتوای آموزش مهارت‌های زندگی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی از زاویه فرهنگ اسلامی-ایرانی پرداخته شده است. محتوای فوق در قالب 12 کتاب منتشر شده است و به عنوان مرجع و کتاب راهنما در پایگاه‌های بهداشت در دسترس است. ارزیابی مبتنی بر 3 شاخص کلیدی شامل میزان تناسب محتوا با ۱. تحقیقات معتبر، روزآمد و کاربردی ۲. آموزه‌های فرهنگ اسلام و ۳. فرهنگ‌ بومی ایران پرداخته شد و نهایتاً 19 نقد جدی ذیل شاخص‌ها‌ استخراج شد. یافته‌ها نشان داد بسته آموزشی مهارت‌های زندگی دارای کاستی‌ها و نقص‌هایی از جمله عدم توجه کافی به نیاز‌های کشور در اولویت‌بندی مهارت‌ها، به‌روز و جامع‌نبودن و کم‌توجهی به اقتضائات جنسیتی است. همچنین به نقش دین در موارد مختلفی چون آرامش و مقابله با استرس، مدیریت خود، خودمهارگری، حل مسئله، ارتباط مؤثر، خلق منفی و تعارضات زناشویی توجه نشده است. به علاوه به نیاز‌ها و مسائل خانواده‌های ایران، تفاوت‌های بومی و قومیتی و خرده‌فرهنگ‌ها، زبان فارسی، ضرب‌المثل‌ها و نماد‌های ملّی اعتنای چندانی نشده است. در پایان پیشنهاد می‌گردد با استفاده از یافته‌های جدید روانشناسی جهان و تحقیقات معاصر داخلی، مبتنی بر پوشش مسائل ایرانیان و با بهره از آموزه‌های اسلامی، محتوای جدیدی تدوین گردد.
کلیدواژه‌ها
مهارت‌های زندگی
مرور انتقادی
فرهنگ اسلامی-ایرانی
زبان
دین
مهارت‌های ارتباطی

عنوان مقاله English

Critical Review of Life Skills Training Package in the Primary Health Care System from the Perspective of Compatibility with Islamic-Iranian Culture

نویسندگان English

Mehrnesa Shahabi 1
Majid Asadpour 2
Janan Novin 3
Hamed Moslehi 4
Iman Zaghian 5
1 Assistant Professor of Psychology, Shahid Motahari University, Tehran, Iran.
2 PhD Psychology Student, University of Vienna, Vienna, Austria.
3 PhD Candidate at Clinical Psychology, Shahed University, Tehran, Iran.
4 Assistant Professor, Department of Educational Psychology and Counseling, Faculty of Psychology and Educational Science, University of Tehran.Tehran, Iran
5 PhD student of Cognitive Psychology, Kharazmi University, Karaj, Iran
چکیده English

Life skills training has become an integral part of the agendas of global health organizations and many national programs, including Iran, to empower individuals to lead better lives by acquiring age-appropriate skills. The content of such training should be culturally, religiously, and contextually relevant, aligning with the needs, components, and elements of our culture and religion. This article, employing a critical review methodology, examines the content of life skills training provided by the Ministry of Health and Medical Education from the perspective of Islamic-Iranian culture. This package consists of twelve books, serving as a reference and guide in healthcare centers. The evaluation is based on three key criteria: how well the content aligns with credible, up-to-date, and practical research, Islamic theories, and Iranian cultures. In total, nineteen critical criticisms are identified under these criteria. The findings reveal significant shortcomings in the life skills training package, including insufficient attention to prioritizing skills based on local needs, outdated and extensive content, and a disregard for gender-specific requirements. Moreover, the role of religion in various aspects, such as achieving tranquility, stress, self-management, self-control, problem solving, and resolving marital conflicts, has been overlooked. Additionally, the package has paid minimal attention to the needs and issues faced by Iranian families, indigenous and ethnic variations, sub-cultures, the Persian language, proverbs, and other national symbols. In conclusion, it is recommended that new content be developed by incorporating the latest findings from global psychology, contemporary domestic research, and Islamic theories while considering the concerns of the Iranian population.

کلیدواژه‌ها English

Life skills
critical review
Islamic-Iranian culture
language
religion
communication skills
آرژیل، م. (1994)، روانشناسی ارتباطات و حرکات بدن، ترجمة م. فرجی (1378). تهران: مهتاب.
اسپیلکا، ب.، و لد، ک. (2012)، روان‌شناسی دعا و نیایش: رویکردی علمی. ترجمۀ رحیمی، م.، فرج‏نیا، س.، و اسدپور، م. (1400). تهران: ارجمند.
اسدی، ر، اسماعیلی، ر، و گروسی، س. (1398)، «فراتحلیلی بر تحقیقات انجام‏شده در زمینۀ علل شخصیتی و ارتباطی طلاق».  اندازه‏گیری تربیتی، 10(38)، 165ـ203.
اسدی، م. (1401)، «ساخت و اعتباریابی مقیاس والدگری موفق بر اساس فرهنگ خانواده‌های ایران: پژوهشی مبتنی بر ریاضیات فازی»، روان‌شناسی فرهنگی، 6(2)، 106ـ139.
اسکندری، ح.(1396)، «الگوی فرهنگی افسردگی در دانشجویان ایرانی با تأکید بر جنسیت و تأهل». روان‌شناسی فرهنگی، 1(1)، 4ـ24.
اسمعیلی، م. (1394)، «بررسی عوامل خوددرمان‌بخش تعارضات زوجین در مبانی روابط چهارگانۀ انسانی (ارتباط با خدا، خود، هستی و دیگران) از نگاه جوادی آملی»، زنان و خانواده، 10(31)، 89ـ105.
برجعلی، ا.، رحیمی صادق، ز.، سهرابی، ف.، فلسفی‌نژاد، م. ر.، و معتمدی، ع. (1397)، «اثربخشی یک برنامة آموزشی مهارت‌های زندگی مبتنی بر فرهنگ اسلامی بر شادکامی و تاب‌آوری زنان مطلقه». روان‌شناسی فرهنگی، 2(2)، 1ـ21.
حاتمیان، پ.، رسول‏زاده طباطبایی، ک.، آزادفلاح، پ.، و حسنی، ج. (1401)، «بافتار تاریخی و فرهنگی مؤثر بر تنظیم هیجان در جامعۀ ایرانی: مطالعه‌ای کیفی»، روان‌شناسی فرهنگی، 6(2)، 208ـ224.
رجبی، ف.، و اسلمی، ا. (1397)، «اثربخشی آموزش مهارت‌های زندگی بر بهزیستی روان‌شناختی و شادکامی زنان سالمند»، روان‌شناسی پیری، 4(4)، 301ـ312.
رحیمی ‌صادق، ز.، برجعلی، ا.، سهرابی، ‌ف.، محمدی، ع.، و فلسفی‌نژاد، م.ح. (1398)، «تدوین برنامۀ آموزش مهارت‌های زندگی مبتنی بر فرهنگ اسلامی برای زنان مطلقه: یک مطالعۀ کیفی»، پژوهش‌های مشاوره، 71 (18)، 157ـ179.
زرانی، ف.، بهزادپور، س.، و بابایی، ز. (1396)، «تحلیلی بر نقش فرهنگ در آسیب‏شناسی روانی»، رویش روان‌شناسی، ۶(۱)، 191ـ224.
شیرخانی، ع.، و سبزی، د. (1398)، «چالش‌های ﺑﻮﻣﻲ‏سازی و نظریه‏پردازی در علوم انسانی»، سپهر سیاست، 6(2)، 2ـ32.
فضائلی، س. م.، و شریفی، ش. (1392)، «بررسی طرحواره‌های قدرتی در برخی از ضرب‏المثل‏های زبان فارسی»، زبانشناسی و گویش های خراسان، 5(8)، 131ـ144.
فلاح‏زاده، ﻫ.، کیخا، ف.، و صادقی، م. س. (1398)، «اثربخشی آموزش خودمتمایزسازی بر اساس فرهنگ ایرانی بر تمامیت‌خواهیِ زوجی و تمایزیافتگی زنان»، روان‌شناسی فرهنگی، 3(1)، 107ـ125.
فرمهینی فراهانی، م.، و پیداد، ف. (1391). مهارت‏های زندگی: ده مهارت کلیدی زندگی (به همراه مهارت‏های زندگی در نهج‏البلاغه و نهج‏الفصاحه)، تهران: شباهنگ.
کاظمی سهلوانی، ح. (1394)، «بررسی یازده ضرب‏المثل تربیتی‌ ـ ‌اخلاقی در نهج‏البلاغه»، رشد آموزش قرآن و معارف اسلامی، 99، 69ـ75.
مازندرانی، ا. ع.، آگیلار‌‌ وفایی، م. ی.، و اسماعیلی‏نسب، م. (1399)، «تدوین درمان‌ شناختی‌ ـ‌ رفتاری بی‌خوابی مطابق با فرهنگ ایرانی»، روان‌شناسی فرهنگی، 4(1)، 1ـ34.
محمدی، م.(1392)، «اخلاق معاشرت در حکومت مهدوی با محوریت دو مؤلفۀ تربیت اخلاقی و عدالت‌ورزی»، پژوهشنامۀ اخلاق، ۶ (۲۱)، ۱۱۳ـ۱۲۴.
مرحمتی، ز، و فولادچنگ، م. (1396)، «اثربخشی آموزش مهارت‌های زندگی با رویکرد اسلامی بر بهزیستی روان‌شناختی یادگیرندگان»، مسائل کاربردی تعلیم و تربیت اسلامی، 2 (2)، 91ـ112.
میرشاهی، عادل (1393). «عناصر و ویژگی‏های فرهنگ: مطالعات فرهنگی و رسانۀ ایران».
https://ircsm.ir/1393/09/13/post-32/%D8%B9%D9%86%D8%A7%D8%B5%D8%B1-%D9%88-%D9%88%DB%8C%DA%98%DA%AF%DB%8C-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF
نریمانی، م، پوراسمعیلی، ا، حاجلو، ن، و میکائیلی، ن. (1394)، «آسیب‏پذیری‏های بادوام و دلزدگی‏های زناشویی در بین زوجین متقاضی طلاق: نقش میانجی رویدادهای استرس‏زا»، مشاوره و روان‏درمانی خانواده، 5(2)، 24ـ50.
Agila, V., & Jayachithra, J. (2023), Traditional and cultural values through life skills education. International Journal of Humanities and Social Science Research, 9(1), 91-93.
Atherton, G., Morimoto, Y., Nakashima, S., & Cross, L. (2023). Does the Study of Culture Enrich Our Understanding of Autism? A Cross-Cultural Exploration of Life on the Spectrum in Japan and the West. Journal of Cross-Cultural Psychology, 54(5), 610-634.
Bakir-Demir, T., Reese, E., Sahin-Acar, B., & Taumoepeau, M. (2023). How I Remember My Mother’s Story: A Cross-National Investigation of Vicarious Family Stories in Turkey and New Zealand. Journal of Cross-Cultural Psychology, 54(3), 340-364.
Bänninger-Huber, E., & Huber, E. (2017), Nonverbal processes in psychotherapeutic interaction. Journal of Psychology and Psychotherapie Research, 4(1), 1-8.
Barkan, S. E. (2011). Sociology: Understanding and changing the social world. Boston, MA: Flat World Knowledge, Incorporated.
Botvin, G. J., & Kantor, L. W. (2000), Preventing alcohol and tobacco use through life skills training: theory, methods, and empirical findings. Alcohol Research & Health, 24(4), 250-257.
Botvin, G. J., Griffin, K. W., Diaz, T., & Ifill-Williams, M. (2001), Drug abuse prevention among minority adolescents: Posttest and one-year follow-up of a school-based preventive intervention. Prevention Science, 2, 1-13.
Brion, C. (2022), Culture: The link to learning transfer. Adult Learning, 33(3), 132-137.
Caffarella, R. S., & Daffron, S. R. (2013). Planning programs for adult learners: A practical guide. John Wiley & Sons.
Campbell-Heider, N., Tuttle, J., & Knapp, T. R. (2009), CE FEATURE: The effect of positive adolescent life skills training on long term outcomes for high-risk teens. Journal of addictions nursing, 20(1), 6-15.
Carnwell, R., & Daly, W. (2001). Strategies for the construction of a critical review of the literature. Nurse education in practice, 1(2), 57-63.
Charara, R., Forouzanfar, M., Naghavi, M., Moradi-Lakeh, M., Afshin, A., Vos, T., Daoud, F., Wang, H., Bcheraoui, C. E., Khalil, I., Hamadeh, R. R., Khosravi, A., Rahimi-Movaghar, V., Khader, Y., Al-Hamad, N., Obermeyer, C. M., Rafay, A., Asghar, R., Rana, S. M., ... Mokdad, A. H. (2017), The burden of mental disorders in the eastern mediterranean region, 1990-2013. PloS one, 12(1), Article 0169575. 
Cohen, D., & Kitayama, S. (Eds.). (2019), Handbook of cultural psychology (2nd ed.). The Guilford Press.
De Klerk, W., & Pretorius, J. (2019), Guideline for conducting critical reviews in psychology research. Journal of Psychology in Africa, 29(6), 645-649.
Desai, M. (2010), A rights-based preventative approach for psychosocial well-being in childhood. Springer Science & Business Media.
Galagali, P. M. (2011), Adolescence and life skills. Recent advances in adolescent health, 209-218.
Gwyther, K., Swann, R., Casey, K., Purcell, R., & Rice, S. M. (2019), Developing young men’s wellbeing through community and school-based programs: a systematic review. PloS one, 14(5), e0216955.
Huang, C. M., Chien, L. Y., Cheng, C. F., & Guo, J. L. (2012), Integrating life skills into a theory‐based drug‐use prevention program: effectiveness among junior high students in Taiwan. Journal of school health, 82(7), 328-335.
Jones, M. I., & Lavallee, D. (2009), Exploring the life skills needs of British adolescent athletes. Psychology of sport and Exercise, 10(1), 159-167.
Liyanage, N., & Usoof-Thowfeek, R. (2023), You Should Be Ashamed of Yourself: Culture and Shame Driven Personal Growth. Journal of Cross-Cultural Psychology, 54(5), 574-590.
MacKillop, J., Ryabchenko, K. A., & Lisman, S. A. (2006), Life skills training outcomes and potential mechanisms in a community implementation: A preliminary investigation. Substance use & misuse, 41(14), 1921-1935.
Malak, M. Z., & Khalifeh, A. H. (2018), Anxiety and depression among school students in Jordan: Prevalence, risk factors, and predictors. Perspectives in psychiatric care, 54(2), 242-250.
Mandel, L. L., Bialous, S. A., & Glantz, S. A. (2006), Avoiding “truth”: tobacco industry promotion of life skills training. Journal of adolescent health, 39(6), 868-879.
Martin, K., Nelson, J., & Lynch, S. (2013), Effectiveness of school-based life-skills and alcohol education programmes: a review of the literature. Slough, BRK: National Foundation for Educational Research.
McCullough, M. E., Exline, J. J., & Baumeister, R. F. (1998). An annotated bibliography of research on forgiveness and related concepts. Dimensions of forgiveness: Psychological research and theological perspectives, 1, 193-317.
Menrath, I., Mueller-Godeffroy, E., Pruessmann, C., Ravens-Sieberer, U., Ottova, V., Pruessmann, M., & Thyen, U. (2012), Evaluation of school-based life skills programmes in a high-risk sample: A controlled longitudinal multi-centre study. Journal of Public Health, 20, 159-170.
Moeini, B., Bashirian, S., Soltanian, A. R., Ghaleiha, A., & Taheri, M. (2019), Prevalence of depression and its associated sociodemographic factors among Iranian female adolescents in secondary schools. BMC psychology, 7, 1-11.
Mohammadzadeh, M., Awang, H., Ismail, S., & Kadir Shahar, H. (2019), Improving emotional health and self-esteem of Malaysian adolescents living in orphanages through Life Skills Education program: A multi-centre randomized control trial. PloS one, 14(12), e0226333.
Prajapati, R., Sharma, B., & Sharma, D. (2017), Significance of life skills education.  Contemporary Issues in Education Research (CIER), 10(1), 1-6.
Sanderson, W. C., & Scherbov, S. (2015). Faster increases in human life expectancy could lead to slower population aging. PloS one, 10(4), e0121922.
Shah, S. R., Ahmed, F., & Khan, R. (2018), Writing a Critical Review of Literature: A Practical Guide for English Graduate Students. Global Language Review, 3(1), 136-153.
Sherif, Y., Azman, A. Z. F., Awang, H., Mokhtar, S. A., Mohammadzadeh, M., & Alimuddin, A. S. (2023), Effectiveness of Life Skills Intervention on Depression, Anxiety and Stress among Children and Adolescents: A Systematic Review. The Malaysian journal of medical sciences: MJMS, 30(3), 42-59.
Tuttle, J., Campbell-Heider, N., & David, T. M. (2006), Positive adolescent life skills training for high-risk teens: results of a group intervention study. Journal of pediatric health care, 20(3), 184-191.
WHO, U. U. (2015), Sexual and Reproductive Health of Young people in Asia and the Pacific. a Review of Issues, Policies and Programmes. Bankok.
World Health Organization. (1994a), Life skills education for children and adolescents in schools. Pt. 3, Training workshops for the development and implementation of life skills programmes (No. WHO/MNH/PSF/93.7 B. Rev. 1). World Health Organization.
World Health Organization. (1994b), Life skills education for children and adolescents in schools. Pt. 1, Introduction to life skills for psychosocial competence. Pt. 2, Guidelines to facilitate the development and implementation of life skills programmes (No. WHO/MNH/PSF/93.7 A. Rev. 2). World Health Organization.
World Health Organization. (1996), Life skills education: Planning for research as an integral part of life skills education development, implementation and maintenance (No. MNH/PSF/96.2. Rev. 1). World Health Organization.
World Health Organization. (2001), Regional framework for introducing lifeskills education to promote the health of adolescents: based on Intercountry Meeting to Promote the Incorporation of Lifeskills for Health of Adolescents into School Education, Bangkok, Thailand, 5-9 June 2000. In Regional framework for introducing lifeskills education to promote the health of adolescents: based on Intercountry Meeting to Promote the Incorporation of Lifeskills for Health of Adolescents into School Education, Bangkok, Thailand, 5-9 June 2000 (pp. 27-27).
World Health Organization. (2015), Adolescent pregnancy situation in South-East Asia region (No. SEA-CAH-20). WHO Regional Office for South-East Asia.
World Health Organization. (2020), Life skills education school handbook: prevention of noncommunicable diseases: introduction.
Wu, C. Y., & Lee, T. S. H. (2020), Impact of parent-child relationship and sex on trajectories of children internalizing symptoms. Journal of affective disorders, 260, 167-173.
Yaghmaei M. (2022), Critical review. Iranian Journal of Medical Education, 22, 228-228.
Yammiyavar, P., Clemmensen, T., & Kumar, J. (2008), Influence of cultural background on non-verbal communication in a usability testing situation. International Journal of Design, 2(2), 31-40.
 

  • تاریخ دریافت 10 مهر 1402
  • تاریخ بازنگری 03 دی 1402
  • تاریخ پذیرش 20 مرداد 1403