روان‌شناسی فرهنگی

روان‌شناسی فرهنگی

ساخت و بررسی ویژگی‌های روان‌سنجی پرسشنامه معنویت در خانواده بر اساس قرآن کریم

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دکترای قرآن و روان‌شناسی و عضو گروه قرآن و علوم، مجتمع آموزش عالی قرآن و حدیث، جامعه المصطفی العالمیه، قم، ایران
2 استاد، روان‌شناسی تربیتی، مجتمع‌آموزش عالی علوم انسانی اسلامی، گروه روان‌شناسی، جامعه المصطفی العالمیه، قم، ایران
3 دانشیار گروه قرآن و علوم، مجتمع آموزش عالی قرآن و حدیث، جامعه المصطفی العالمیه، قم، ایران
4 استادیار، گروه روان‌شناسی، مجتمع آموزش عالی علوم انسانی اسلامی، جامعه المصطفی العالمیه، قم، ایران
چکیده
خانواده در منظومه معارف قرآنی کانون رشد و تعالی معنوی است؛ با این حال، ابزارهای سنجش موجود غالباً بر مبانی معرفت‌شناسی غربی استوار بوده و از ارزیابی پویایی‌های معنوی خاص فرهنگی در بافت خانواده‌های اسلامی ناتوان‌اند. پژوهش حاضر با هدف پر کردن این خلأ نظری و ابزاری، اقدام به بررسی ویژگی‌های روان‌سنجی و اعتباریابی «پرسشنامه معنویت در خانواده بر اساس قرآن کریم» (Quran-SFQ) نمود. بدین منظور، در یک طرح پیمایشی-مقطعی، نسخه اولیه ابزار تدوین و پس از احراز روایی صوری و محتوایی، نسخه نهایی با ۵۴ گویه بر روی نمونه‌ای ۵۳۸ نفری از والدین شهرهای قم و مشهد اجرا گردید. یافته‌ها نشان داد که ساختار پنج‌عاملی شامل باورهای معنوی، فعالیت‌های معنوی، مسئولیت‌پذیری معنوی، مراقبت‌های معنوی و فضای معنوی از برازش مطلوبی در تحلیل عاملی تأییدی برخوردار است (ریشه میانگین مربعات خطای برآورد= ۰.۰۷۷ و شاخص برازش تطبیقی= ۰.۹۵). همچنین ضریب آلفای کرونباخ برای کل مقیاس (۰.۹۵) و خرده‌مقیاس‌ها (۰.۷۴ تا ۰.۹۰) حاکی از پایایی بالای ابزار بود. شواهد مربوط به روایی واگرا و همگرا نیز از طریق ماتریس همبستگی مؤلفه‌ها تأیید شد. نتایج نشان می‌دهد این پرسشنامه ۵۴ گویه‌ای، ابزاری معتبر و پایا برای سنجش ابعاد چندگانه معنویت در بافت خانواده اسلامی است و می‌تواند در پژوهش‌های بالینی و تربیتی مورد استفاده قرار گیرد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Construction and Psychometric Evaluation of the Family Spirituality Questionnaire Based on the Holy Quran

نویسندگان English

javad moslehi 1
Mohammad Mahdi safurayi Parizi 2
Seyyed Isa mostarhami 3
hasan taqiyan 4
1 PhD in Quran and Psychology and member of the Quran and Sciences Department, Quran and Hadith Higher Education Complex, Al-Mustafa Al-Alamiyah University, Qom, Iran
2 Department of Psychology, Islamic Humanities Higher Education Complex, Al-Mustafa Al-Alamiya Community, Qom, Iran
3 Associate Professor, Department of Quran and Sciences, Quran and Hadith Higher Education Complex, Al-Mustafa Al-Alamiyah University, Qom, Iran
4 Assistant Professor, Department of Psychology, Islamic Humanities Higher Education Complex, Al-Mustafa Al-Alamiyah University, Qom, Iran
چکیده English

خانواده در منظومه معارف قرآنی کانون رشد و تعالی معنوی است؛ با این حال، ابزارهای سنجش موجود غالباً بر مبانی معرفت‌شناسی غربی استوار بوده و از ارزیابی پویایی‌های معنوی خاص فرهنگی در بافت خانواده‌های اسلامی ناتوان‌اند. پژوهش حاضر با هدف پر کردن این خلأ نظری و ابزاری، اقدام به بررسی ویژگی‌های روان‌سنجی و اعتباریابی «پرسشنامه معنویت در خانواده بر اساس قرآن کریم» (Quran-SFQ) نمود. بدین منظور، در یک طرح پیمایشی-مقطعی، نسخه اولیه ابزار تدوین و پس از احراز روایی صوری و محتوایی، نسخه نهایی با ۵۴ گویه بر روی نمونه‌ای ۵۳۸ نفری از والدین شهرهای قم و مشهد اجرا گردید. یافته‌ها نشان داد که ساختار پنج‌عاملی شامل باورهای معنوی، فعالیت‌های معنوی، مسئولیت‌پذیری معنوی، مراقبت‌های معنوی و فضای معنوی از برازش مطلوبی در تحلیل عاملی تأییدی برخوردار است (ریشه میانگین مربعات خطای برآورد= ۰.۰۷۷ و شاخص برازش تطبیقی= ۰.۹۵). همچنین ضریب آلفای کرونباخ برای کل مقیاس (۰.۹۵) و خرده‌مقیاس‌ها (۰.۷۴ تا ۰.۹۰) حاکی از پایایی بالای ابزار بود. شواهد مربوط به روایی واگرا و همگرا نیز از طریق ماتریس همبستگی مؤلفه‌ها تأیید شد. نتایج نشان می‌دهد این پرسشنامه ۵۴ گویه‌ای، ابزاری معتبر و پایا برای سنجش ابعاد چندگانه معنویت در بافت خانواده اسلامی است و می‌تواند در پژوهش‌های بالینی و تربیتی مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه‌ها English

Family Spirituality
Holy Quran
Psychometrics
Confirmatory Factor Analysis (CFA)
Family Spirituality Questionnaire

  • تاریخ دریافت 12 دی 1404
  • تاریخ بازنگری 27 تیر 1405
  • تاریخ پذیرش 19 مرداد 1405