روان‌شناسی فرهنگی

روان‌شناسی فرهنگی

خوانش انتقادی و فهم متن: رویکردی شناختی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار، پژوهشکدۀ تحقیق و توسعۀ علوم انسانی «سمت»، تهران، ایران.
چکیده
زبانشناسی شناختی با الهام و برداشت از مفاهیم روان‎شناسی شناختی از دل آن بیرن آمد و یکی از دغدغه‎هایش فهم سازوکار حاکم بر دریافت معنای متن است . به عبارتی، اینکه در مواجهه با یک متن چطور به معنای آن دست یابیم، چه واکنشی نسبت به معنای آن داشته‏باشیم و چگونه فهم دقیق‏تری از آن به دست آوریم جزو اهداف برنامه‏های آموزشی بسیاری از نهادها و نیز بسیاری از خوانند‏های متن‏ها است. از سوی دیگر، مدرس هم این دغدغه را دارد که چگونه و با چه روشی می‏توان به دانشجو در فهم ساده‏ترِ معنای متن کمک کرد.
پژوهش حاضر در پی این است که با تلفیق نظریۀ جهان متن، مبتنی بر زبان‎شناسی شناختی و روان‎شناسی شناختی، و سبک‎شناسی آموزشی به بررسی کارآییِ آن‎ها در فهم و خوانش انتقادی متن بپردازد. بر این اساس، داستان کوتاه کابوس‎های شبانه از ابوتراب خسروی، به‌عنوان متن موردبررسی، در اختیار 75 دانشجوی رشتۀ پزشکی قرار گرفت و از آن‎ها خواسته شد تا با خواندن یک و دو بارۀ متن برداشت‎شان از داستان را به روی کاغذ بیاورند. سپس پرسش‎نامۀ تهیه‎شده مبتنی بر بخش‏های نظریۀ جهان متن در اختیار آن‎ها قرار گرفت و این بار از آن‎ها خواسته شد تا با مراجعه به متن داستان به پرسش‎ها پاسخ دهند؛ و در نهایت، با توجه به این پاسخ‎ها برداشت جدیدشان از معنای متن را به روی کاغذ بیاورند. برای تحلیل این داده‎ها و آزمون فرضیه‌ها از روش‌های آماری توصیفی و استنباطی استفاده شد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

the role of text world theory in text comprehension

نویسنده English

Mohsen Nobaxt
Associate Professor, Research Institute for Humanities and Cultural Studies of SAMT
چکیده English

زبانشناسی شناختی با الهام و برداشت از مفاهیم روان‎شناسی شناختی از دل آن بیرن آمد و یکی از دغدغه‎هایش فهم سازوکار حاکم بر دریافت معنای متن است . به عبارتی، اینکه در مواجهه با یک متن چطور به معنای آن دست یابیم، چه واکنشی نسبت به معنای آن داشته‏باشیم و چگونه فهم دقیق‏تری از آن به دست آوریم جزو اهداف برنامه‏های آموزشی بسیاری از نهادها و نیز بسیاری از خوانند‏های متن‏ها است. از سوی دیگر، مدرس هم این دغدغه را دارد که چگونه و با چه روشی می‏توان به دانشجو در فهم ساده‏ترِ معنای متن کمک کرد.
پژوهش حاضر در پی این است که با تلفیق نظریۀ جهان متن، مبتنی بر زبان‎شناسی شناختی و روان‎شناسی شناختی، و سبک‎شناسی آموزشی به بررسی کارآییِ آن‎ها در فهم و خوانش انتقادی متن بپردازد. بر این اساس، داستان کوتاه کابوس‎های شبانه از ابوتراب خسروی، به‌عنوان متن موردبررسی، در اختیار 75 دانشجوی رشتۀ پزشکی قرار گرفت و از آن‎ها خواسته شد تا با خواندن یک و دو بارۀ متن برداشت‎شان از داستان را به روی کاغذ بیاورند. سپس پرسش‎نامۀ تهیه‎شده مبتنی بر بخش‏های نظریۀ جهان متن در اختیار آن‎ها قرار گرفت و این بار از آن‎ها خواسته شد تا با مراجعه به متن داستان به پرسش‎ها پاسخ دهند؛ و در نهایت، با توجه به این پاسخ‎ها برداشت جدیدشان از معنای متن را به روی کاغذ بیاورند. برای تحلیل این داده‎ها و آزمون فرضیه‌ها از روش‌های آماری توصیفی و استنباطی استفاده شد.

کلیدواژه‌ها English

نظریۀ جهان متن
زبان‏شناسی شناختی
کابوس‏های شبانه
سبک‏شناسی آموزشی
افراشی، آزیتا (1395). تحلیل داستان در نظریۀ جهان متن: مطالعۀ موردیِ وداع اثر جلال آل احمد، زبان و زبان‏شناسی، دورۀ 12، شمارۀ 23، صص 38-17
رستار، امین (1394). «جهان متن: تفکر ورای متن». در سومین کنفرانس بین‏المللی پژوهش‏های کاربردی در مطالعات زبان، تهران، دانشگاه جامع علمی کاربردی.
رفایی قدیمی مشهد، رضا؛ غلامحسین‎زاده، غلامحسین (1399). بررسی و تحلیل کارکرد نظریۀ جهان متن در تحلیل زیبایی‎شناسانۀ شعر فارسی (مطالعۀ موردی: یک غزل از سعدی و یک شعر آزاد از نیما یوشیج). جستارهای زبانی، دورۀ یازدهم، بهمن و اسفند 1399. شمارۀ 6. پیاپی 60.
سیف، علی اکبر (1394). روش­های یادگیری و مطالعه، ویرایش دوم، تهران، نشر دوران.
صادقی اصفهانی، لیلا (1389). «بررسی عناصر جهان متن بر اساس رویکرد بوطیقای شناختی». فصلنامۀ نقد ادبی، سال 3، شمارۀ 10، صص 143 ـ 174.
صدیقی، علیرضا (1388). «اسباب و صور ایهام در داستان‏های بیژن نجدی». فصلنامۀ پژوهش زبان و ادبیات فارسی. شمارۀ 12. صص160-143.
طلایی، زینب و حبیب‏الله عباسی (1399). «نظریۀ جهان متن در روایت بیهقی». پژوهشنامۀ نقد ادبی. دورۀ 9، شمارۀ 2، صص85-103.
گلفام، ارسلان؛ روشن، بلقیس؛ شیررضا، فرزانه (1393). «کاربرد نظریۀ «جهان متن» در شناسایی عناصر سازندۀ متن روایی داستان شازده احتجاب؛ بر مبنای رویکرد شعرشناسی شناختی». جستارهای زبانی، دورۀ 5، شمارۀ 5، 183ـ206.
وهابیان، بهناز؛ دهقان، مسعود؛ بدخشان، ابراهیم؛ کرانی، اکرم (1400). شناسایی عناصر سازندۀ متن در داستان «قضیۀ داستان باستانی یا رومان تاریخی». فصلنامۀ مطالعات زبانها و گویشهای غرب ایران، 9 (4)، 129-151.
Canning, P. (2017). Text world theory and real world readers: from literature to life in a Bellfast prison. Available at https://www.researchgate.net/publication/317146105_Text_World_Theory_an _real_world_readers_From_literature_to_life_in_a_Belfast_prison.
Cushing, I. & Giovanelli, M. (2019). Integrating Language and Literature: A Text World Theory Approach. Journal of Literary Education, (2), pp. 199-222. doi: 10.7203/JLE.2.13842.
Esmaeili, P. (2015).A Text World Theory account of the traumatic episodes in Tim O'Brien's war memoir The Things They Carried. Available online at https://www.academia.edu/11435381/A_Text_World_Theory_account_of_the_ aumatic_episodes_in_Tim_OBriens_war_memoir_The_Things_They_Carried
Evans, V. and green, M. (2006) Cognitive Linguistics: An Introduction, 1.end. Edinburgh: Edinburgh university press.
Fauconnier, G. (1994) Mental Spaces: Aspects of Meaning Construction in Natural Language, Cambridge: Cambridge University Press.
Fauconnier, G. (1997) Mappings in Thought and Language, Cambridge: Cambridge University Press.
Fauconnier, G. and Turner, M (2002) The Words We Think: Conceptual Blending and the Mind's Hidden Fiction, unpublished PhD thesis, Sheffield Hallam University.
Fauconnier, G. and Turner, M (2002) The Words We Think: Conceptual Blending and the Mind's Hidden Fiction, unpublished PhD thesis, Sheffield Hallam University.
Gavins, J. (2007). Text World Theory: An Introduction. Edinburgh: Edinburgh University Press.
Giovanelli, M. (2010). Pedagogical stylistics: A text world theory approach to the teaching of poetry. English in Education, 44 (3) 214-231.
Hallam, K. (2013). A Text World Theory analysis of Robert Coover's 'Matinée'. Available online at https://www.academia.edu/16536076/A_Text_World_Theory_Analysis_of_Robe t_Coovers_Matin%C3%A9e
Herman, V. (1995). Dramatic discourse. Dialogue as interaction in plays. London & New York: Routledge.
Johnson, M (1987) The Body in the Mind: The Bodily Basis of Meaning, Imagination and Reason, Chicago: University of Chicago Press.
Lakoff, G. (1987) Women, Fire, and Dangerous Things: What Categories Reveal About the Mind, Chicago: Chicago University Press.
Lakoff, G. and Johnson, M (1980) Metaphors W, Live By, Chicago: University of Chicago Press.
Langacker, Ronald. 1987/1991. Foundations of cognitive grammar. Vol. 1, 2; Stanford: Stanford University Press.
Lyons, J. (1996). Linguistic semantics. An introduction. Cambridge: Cambridge University Press.
Mohammadzadeh, B. (2017).  A text world theory approach to the teaching of short stories in an EFL context: A pedagogical stylistic study.  Journal of Language and Linguistic Studies, 13(2), 285-295; 2017.
Semino, E. (2003) 'Possible worlds and mental spaces in Hemingway's 'A very short story', in J. Gavins and G. Steen (eds) Cognitive Poetics in Practice, London: Routledge, pp.83-98.
Van Dijk, T.A. (1991). Cognitive context models and Discourse. Congressional Record. Proceedings and Debates of the 102d Congress, First Session, June 04, 1991, Vol. 137, No. 84. Available at http://discourses.org/OldArticles/Cognitive%20context%20models%20and%20di course.pdf.
Werth, P. (1999). Text Worlds: Representing Conceptual Space in Discourse. London: Longman.
Whiteley, S. (2010). Text world theory and the emotional experience of literary discourse. Available at http://etheses.whiterose.ac.uk/15112/1/527271.pdf
Wiśniewski, K. (2007). Pragmatics. Available at http://www.anglozof.com/linguistics/pragmatics.htm
Kintsch, Walter, "The Role of Knowledge in Discourse Comprehension: A Construction-Integration Model", 1988, Psychological Review, 95, 2, pp. 163-182, Amer- ican Psychological Association, Inc.
Laird, John E., Newell, Allen, and Rosenbloom, Paul S., "SOAR: An Architecture for General Intelligence", 1987, Artificial Intelligence, 33, 1, pp. 1-64, Elsevier Science Publishers B.V. (North-Holland).
Lewis, Richard L., Huffman, Scott B., John, Bonnie E., Laird, John E., Lehman, Jill F., Newell, Allen, Rosenbloom, Paul S., Simon, Tony, and Tessler, Shirley G. "Soar as a Unified Theory of Cognition: Spring 1990", Proceedings of the Twelfth Annual Conference of the Cognitive Science Society, 1990, pp. 1035-1042, Lawrence Erlbaum Associates, Publishers
دوره 8، شماره 2
اسفند 1403
صفحه 167-204

  • تاریخ دریافت 25 شهریور 1402
  • تاریخ بازنگری 11 بهمن 1402
  • تاریخ پذیرش 20 مرداد 1403