روان‌شناسی فرهنگی

روان‌شناسی فرهنگی

ارائه‌ی مدل اضطراب امتحان دانش‌آموزان متوسطه در بستر فرهنگی ایران: یک مطالعه ساختاری تفسیری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار، علوم تربیتی، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه اراک، اراک، ایران
2 کارشناسی ارشدبرنامه ریزی درسی دانشگاه یزد، یزد، ایران.
چکیده
هدف پژوهش، ارائه مدل اضطراب امتحان دانش‌آموزان متوسطه با روش مدل‌سازی ساختاری تفسیری بود. روش پژوهش، مطالعه موردی ازنوع مدل‌سازی ساختاری تفسیری بود. جامعه‌ی آماری شامل خبرگان کلیدی بودند که از بین آنها با روش نمونه‌گیری هدفمند 43 نفر انتخاب شدند. با بررسی ادبیات پژوهش، عوامل مؤثر بر اضطراب امتحان دانش‌آموزان متوسطه، استخراج و بر اساس نظر متخصصان و با تعدیل آنها، عوامل نهایی تعیین شدند. سپس به منظور مشخص نمودن تاثیر علت و معلولی عوامل مستخرج، از پرسشنامه‌ی خودتعاملی ISM استفاده گردید. نتایج نشان داد که از بین عامل‌های یازده‌گانه نهایی، انتظارات والدین از دانش‌آموز، به عنوان عمیق‌ترین عامل موثر بر اضطراب امتحان دانش‌آموزان (سطح هفتم مدل) نقش ایفا می‌کند. رفتار و نگاه معلم با دانش‌آموز سطح ششم مدل را تشکیل می‌دهد. دو عامل کمال‌گرایی و فضای حاکم بر خانواده سطح پنجم مدل را تشکیل می‌دهند. دو عامل خود‌پنداره تحصیلی و هوش هیجانی سطح چهارم مدل را تشکیل می‌دهند. عامل خود‌نظم دهی سطح سوم مدل را تشکیل می‌دهد. عامل‌های ویژگی‌های شخصیتی، خودکارآمدی اجتماعی و محیط اجتماعی مدرسه سطح دوم مدل را تشکیل می‌دهند و در نهایت رقابت‌ سطح اول مدل و به عنوان اثرپذیرترین عامل در رابطه با عوامل موثر بر اضطراب به حساب‌ می‌آید.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Developing a Model on Test Anxiety of High School in Iran's cultural context: an interpretive structural study

نویسندگان English

Sirus Mansoori 1
fatemeh jaefari 2
1 Assistant Professor, Educational Sciences, Faculty of Humanities, Arak University, Arak, Iran.
2 department of education
چکیده English

The aim of this study was to identify and leveling the factors affecting the test anxiety of high school students based on interpretive structural modeling. The research method was a case study. The statistical population included key experts including faculty members and school counselors and 43 of them were selected by purposive sampling method. In order to determine the factors, first, by examining the research literature, the factors affecting on high school students' test anxiety were extracted. And then, based on the expert’s perspectives and by putting together and combining and eliminating some similar cases, the final factors were determined. Then, in order to determine the effect of cause and effect of the extracted factors, the ISM self-interaction questionnaire was used. The results showed that among the final eleven factors, parents 'expectations of the student play the role of the deepest factor affecting students' test anxiety (seventh level of the model). The teacher's attitude towards the student is the sixth level of the model. The factors of perfectionism and family climate are fifth level of the model. The factor of academic self-concept and emotional intelligence constitute the fourth level of the model. The self-regulating factor forms the third level of the model. The factor of personality traits, social self-efficacy and social environment of the school constitute the second level of the model. Finally, competition is the first level of the model and is considered as the most influential factor in relation to the factors affecting anxiety.

کلیدواژه‌ها English

Test Anxiety
Leveling
Interpretive Structural Model
High School Students
احمدیان، ن. (1392)، «رابطۀ ویژگی‏های شخصیتی و منبع کنترل با اضطراب امتحان در دانش‏آموزان دبیرستانی شهر بیرجند». مطالعات روان‌شناسی تربیتی، 10ـ(18)، 1ـ20.
اردانی، آ.، فتح آبادی، ج.، شکری، ا.، مظاهری، م. (۱۳۹۴)، «خودکارآمدی تحصیلی به عنوان میانجیگر ارتباط کمال‏گرایی خودمدار و اضطراب امتحان»، فصلنامۀ تعلیم و تربیت، ۳۱ (۴)، ۱۲۱ـ138.
اردونی، س.، مرزیه، ا.، پورقاز، ع. (۱۳۹۶)، «رابطۀ انگیزش تحصیلی و راهبردهای خودتنظیمی با اضطراب درس آمار دانشجویان»، مجلۀ مطالعات روان‌شناسی تربیتی، ۱۴(۲۶)، ۳۷ـ۶۲.
بحرانی، م.، خیر، م.، و حسین‏چاری، م. (۱۳۹۰)، «بررسی مدل روابط بین عوامل اجتماعی کلاس و پیامدهای عاطفی، انگیزشی و تحصیلی خودکارآمدی ادراک‏شدۀ ریاضی روی نمونه‏ایی از دانش‏آموزان دورۀ راهنمایی»، مجلۀ علوم تربیتی دانشگاه شهید چمران اهواز، ۱۱۸(۶)، ۱25ـ۱50.
بیات، ع.، عرب‏پور، م.، و خطیب، س. (1401)، «سبک‏های مقابله با تنش بر اساس تجربۀ زیستۀ بیماران مبتلا به کوید 19: تحلیل مضمون»، روان‌شناسی فرهنگی، 6(1)، 95ـ115.
پورطالب، ن.، و میرنسب، م.(1397)، «رابطۀ میزان ناامیدی و خودپندارۀ تحصیلی با اضطراب امتحان دانش‏آموزان دختر پایۀ ششم»، آموزش و ارزشیابی، 11(43)، 13ـ27.
جعفرزاده داشبلاغ، ح.، همتی، ب.، معراجی، ن.، و فخر ذاکری، ن. (1402)، «تعیین نقش الگوهای‏ روابطی و سبک‏های ‏اسنادی والدین در پیش‏بینی مدرسه‏هراسی و اضطراب امتحان دانش‏آموزان»، روان‌شناسی مدرسه و آموزشگاه، 12(1)، 2ـ33.
جلیل‏زاده، ح.، و زارعی، ح. (1397)، «اثربخشی آموزش راهبردهای خودتنظیمی بر انگیزش تحصیلی و اضطراب امتحان در دانش‏آموزان»، نشریۀ آموزش و ارزشیابی، 11(42)، 13ـ36.
حاجی‏‏آبادی، م.، نیوشا، ب. (۱۳۹۵)، »رابطۀ مؤلفه‏های درون‏مدرسه‏ای و خودکارآمدی اجتماعی با اضطراب تحصیلی دانش‏آموزان سال سوم دبیرستان»، فصلنامۀ روان‌شناسی مدرسه، ۵(۳)، ۵۶.
حسینیان، س.، و نـیکنام، م. (1389)، «تـأثیر مداخلۀ آموزش شناختی‏ ـ ‏رفتاری بر خود‏ناتوان‏سازی و خود‏کارآمدی در زنان ورزشکار»، رفتار حرکتی و روان‌شناسی ورزش، ۷، ۶۳ـ۸۷.
حقیقی، ج.، مهرابی‏زاده‏هنرمند، م.، و زندی دره‏غریبی، ت. (۱۳۷۹)، «رابطۀ سلسله مراتب نیازهای مزلو با اضطراب آموزشگاهی و عملکرد تحصیلی با کنترل وضعیت اجتماعی‏ـ‏اقتصادی»، مجلۀ علوم تربیتی و روان‌شناسی، دانشگاه شهید چمران اهواز، ۷(۱)، ۱03ـ۱26.
حمیدی، ف.، و ببرازی، م. (1395)، «بررسی رابطۀ ویژگی‏های شخصیتی و اهداف پیشرفت با اضطراب امتحان». فناوری آموزش، 10(3)، 219ـ233.
خسروی، م.، و بیگدلی، ا. (1387)، «رابطۀ ویژگی‏های شخصیتی با اضطراب امتحان در دانشجویان»، نشریۀ بین‏المللی علوم رفتاری، 2(1)، ۱۳.
دیانت، ح.، محمدرضایی، ع.، طالع‏پسند، س.، و  محمدی‏فر، م. (۱۳۹۶)، «اثر پیش‏بینی‏کنندگی خودتنظیمی و خودکارآمدی تحصیلی بر اضطراب امتحان: بررسی نقش واسطه‏ای تعلل‏ورزی تحصیلی»، نشریۀ مطالعات آموزش و یادگیری، ۹(۲)، ۱۲۲ـ۱۴۵.
راست‏روشن طبیبی، آ.، محمدی، ع. (۱۳۹۸)، «نقش نگرش‏های ناکارآمد و خودپندارۀ تحصیلی در پیش‏بینی اضطراب امتحان دانش‏آموزان»، فصلنامۀ روان‌شناسی مدرسه، ۸(۴)، ۷۷ـ۹۱.
ساکی، م.، و درفشان، پ. (1401)، «تأثیر الگوهای ارتباطی خانواده بر میزان اضطراب اجتماعی در دانش‏آموزان دورۀ دوم متوسطه». سلامت اجتماعی، 9(3 )، 4ـ12.
شعاعی، ل.، حیدرئی، ع.، بختیارپور، س.، و عسگری، پ. (1399)، «نقش تعدیل‏کنندۀ اضطراب امتحان در تأثیر آموزش هم‏شاگردی بر اهمال‏کاری تحصیلی: فایدۀ اضطراب امتحان»، نشریۀ علمی آموزش و ارزشیابی، 13(51)، 33ـ49.
شیفته، ا.، بهره‏مندجو، س. (۱۳۹۶)، «پیش‏بینی عملکرد تحصیلی و اضطراب امتحان نوجوانان بر اساس سبک‏های فرزندپروری و صمیمیت»، مجلۀ پیشرفت‏های نوین در علوم رفتاری، ۲(۱۳)، ۱۴.
عبدالمحمدی، ک.، احمدی، ع.، محمد‏زاده، ع.، و غدیری صورمان‏آبادی، ف. (1394)، «پیش‏بینی اضطراب امتحان دانش‏آموزان بر اساس عملکرد خانواده و عزت نفس»، فصلنامۀ خانواده و پژوهش، 29، 27ـ40.
عقیلی، ر.، مهرورز، م.، صادقی گندمانی، ک. (۱۳۹۶)، «بررسی رابطۀ کمال‏گرایی، جایگاه مهار درونی و خودکارآمدی با اضطراب امتحان و پیشرفت تحصیلی دانش‏آموزان مراکزاستعداد درخشان شهرکرد»، نشریۀ رویش روان‌شناسی، ۶(۲)، ۵۳ـ۷۸.
غفاری، ا.، و ارفع بلوچی، ف. (1390)، «رابطۀ انگیزش پیشرفت و خودپندارۀ تحصیلی با اضطراب امتحان در دانشجویان تحصیلات تکمیلی دانشگاه فردوسی مشهد». پژوهش‏های روان‌شناسی بالینی و مشاروه. 1(2)، 121ـ136.
قدم‏پور، ع.، ویسکرمی، ح.، علایی خرائم، ر. (۱۳۹۴)، «رابطۀ باورهای انگیزشی (خودکارآمدی، انگیزش تحصیلی، اضطراب آزمون) با عملکرد تحصیلی»، مجلۀ مطالعات روان‌شناسی تربیتی، ۱۲(۲۱)، ۱۰۵ـ۱۲۶.
قدمی، م. (1393)، «بررسی رابطۀ کمال‏گرایی با اضطراب امتحان دانش‏آموزان»، نوآوری‏های آموزشی، 13(49)، 136ـ151.
کاظمیان مقدم، ک.، و مهرابی‏زاده هنرمند، م. (۱۳۹۱)، اضطراب امتحان و شیوه‏های مقابله با آن، تهران: آراد کتاب.
کرامتی، م. (1380)، «رقابت یا رفاقت در کلاس درس»، مجلۀ روان‌شناسی و علوم تربیتی، 31(2)، 139ـ156.
کریمی، ک.، کاکابرایی، ک.، محمدی، ع.، و علی‏پناه، ق. (1397)، «تأثیر کمال‏گرایی و جهت‏گیری هدف بر اضطراب امتحان دانش‏آموزان متوسطه»، رویکردهای نوین آموزشی،13(1)، 108ـ124.
کشاورز افشار، ح.، و میرزایی، ج. (1397)، «بررسی رابطۀ سازگاری اجتماعی، هوش هیجانی و راهبردهای انگیزشی با اضطراب تحصیلی دانشجویان»، فرهنگ مشاوره و روان‏درمانی، 9(34)، 211ـ 238.
لیلی طرقبه، ص.، صالحی فدردی، ج.، سپهری شاملو، ز.، رسول‏زاده طباطبایی، ک. (1401)، «اختلال اضطراب بیماری: مرور نظام‏مند و فراتحلیل مطالعات مربوط به مداخلات درمانی رایج در ایران»، تعالی بالینی، 12(2)، 52ـ68.
محمدی مصیری، ف.، شفیعی‏فرد، ی.، داوری، م.، و بشارت، م. (۱۳۹۱)، «نقش خودمهارگری، کیفیت رابطه با والدین و محیط مدرسه در سلامت روانی و رفتارهای ضد اجتماعی نوجوانان»، روان‌شناسی تحولی، روان‏شناسان ایرانی، ۸(۳۲)، 397ـ404.
محمدی، م.، محبی، س.، دهقانی ف.، قاسم‏زاده، م. (1397)، «همبستگی خودکارآمدی تحصیلی با اضطراب یادگیری در دانشجویان پزشکی دانشگاه آزاد اسلامی واحد قم، سال ۱۳۹۵»، مجلۀ دانشگاه علوم پزشکی قم، (12)، 89ـ98.
مرادی، ر.، یاسبلاغی، ب.، بشیرنژاد دستجردی، ح.، میرزایی، م. (1401)، «اضطراب کوید 19 در میان پرستاران خط مقدم: نقش پیش‏بینی‏کنندگی خودکارآمدی، حمایت اجتماعی و حمایت سازمانی». روان‌شناسی فرهنگی، 6(2)، 388ـ406.
مرادیان، ص.، و عیسی نژاد، امید (1402)، «بررسی رابطۀ حمایت خانواده با پریشانی روان‌شناختی با واسطه‏گری انعطاف‏پذیری روان‌شناختی در دانش‏آموزان متوسطه در کلاس‏های آنلاین»، فصلنامۀ علمی روش‏ها و مدل‏های روان‌شناختی، 14(51)، 97ـ112.
مصلح گرمی، م.، خالق‏خواه، ع.، معینی‏کیا، م.، علی‏نژاد، س. (1400)، «بررسی تأثیر بازخوردهای اصلاحی معلم بر میزان اضطراب COVID-19 دانش‏آموزان دختر مبتلا به افسردگی»، پژوهش در نظام آموزشی، 15(55)، 63ـ73.
نوری پور لیاولی، ر.، و حسینیان، س. (۱۳۹۵)، «اثربخشی برنامۀ گروهی فرزندپروری مثبت بر سازگاری اجتماعی و اضطراب امتحان کودکان ناسازگار»، نشریۀ توانمندسازی کودکان استثنایی، ۷(۴)، ۹۵ـ۱۰۶.
هاشمی، س.، اکبری، ع.، عباسی‏اصل، ر. (۱۳۹۴)، «رابطۀ علی ابعاد الگوی ارتباطی خانواده، هوش هیجانی و خودکارآمدی تحصیلی با اضطراب امتحان در دانش‏آموزان پسر سال اول دبیرستان»، فصلنامۀ پژوهش‏های نوین روان‌شناختی، ۱۰(۴۰)، ۱۰۱ـ ۱۲۸.
وفا، ش.، باقری، ن.، مجتبایی، م.، ابوالمعالی الحسینی، خ. (۱۳۹۸)، «پیش‏بینی اضطراب تحصیلی بر اساس ادراک محیط کلاس با میانجی‏گری سبک‏های مقابله‏ای در دانش‏آموزان دختر مقطع دوم متوسطۀ شهر تهران»، فصلنامۀ پژوهش در نظام‏های آموزشی، ۱۳(۴۴)، ۵۳ـ۶۹.
یزدانی، ف.، و سلیمانی، ب. (1397)، «بررسی اضطراب امتحان و ارتباط آن با عملکرد تحصیلی دانشجویان مامایی»، مجلۀ تحقیقات نظام سلامت، ۷(۶)، ۱۱۷۸.
Burton, B. N., & Baxter, M. F. (2019), The Effects of the Leisure Activity of Coloring on Post-Test Anxiety in Graduate Level Occupational Therapy Students. The Open Journal of Occupational Therapy, 7(1): 7-15.
Fellinger, J., Holzinger, D., & Pollard, R. (2012), Mental health of deaf people. The Lancet, 739, 1037-1044.
İnangil, D., Vural, P. I., Doğan, S., & Körpe, G. (2020), Effectiveness of music therapy and emotional freedom technique on test anxiety in Turkish nursing students: A randomised controlled trial. European Journal of Integrative Medicine33, 101041.
Ingul, J. M, & Nordahl, H. M. (2013), Anxiety as a risk factor for school absenteeism: what differentiates anxious school attenders from non-attenders, ann gen psychiatry.
Knoll, R. W., Valentiner, D. P., & Holzman, J. B. (2019), Development and Initial Test of the Safety Behaviors in Test Anxiety Questionnaire: Superstitious Behavior, Reassurance Seeking, Test Anxiety, and Test Performance. Assessment, 26(2): 271-280.
Lee W., Lee M. & Bong, M. (2014). Testing interest and self-efficacy as predictors of academic self-regulation and achievement. Contemporary Educational Psychology, 39, 86-99.
Liu, J.T., Meng, X. P., & Xu, Q.Z. (2006), The relationship between test anxiety and personality, self-esteem in grade one senior high students, Personality and Individual differences, 40(1):50-2.
Lowe, P. A. (2019), Exploring cross-cultural and gender differences in test anxiety among US and Canadian college students. Journal of Psychoeducational Assessment37(1), 112-118.
Magnano, P., Craparo, G., & Paolillo, A. (2016), Resilience and emotional intelligence: which role in achievement motivation. International Journal of Psychological Research (INT.J.Psychological.Res), 9 (1), 9- 20.
Mikolajczak, M & Luminet, O (2008), Trait emotional intelligence and the cognitive appraisal of stressful events: An exploratory study. Personality and Individual Differences, 44(7), 1445-53.
Neil, A.L., & Christensen, H. (2009), Efficacy and effectiveness of school-based prevention and early intervention programs for anxiety. Clinical psychology review, 29(3), 208-215.
Owan, V. J., Bassey, B. A., & Etuk, I. S. (2020), Interactive effect of gender, test anxiety, and test items sequencing on academic performance of ss3 students in mathematics in calabar education zone, Cross River State, Nigeria. American Journal of Creative Education, 3(1): 21-31.
Putwain, D.W., Woods, K.A., & Symes, W. (2010), Personal and situational predictors of test anxiety of students in post-compulsory education. British Journal of Educational Psychology, 80(1), 137-160.
Roos, A. L., Goetz, T., Voracek, M., Krannich, M., Bieg, M., Jarrell, A., & Pekrun, R. (2020), Test Anxiety and Physiological Arousal: A Systematic Review and Meta-Analysis. Educational Psychology Review, 1-40.
Zimmerman B.J. & Kitsantas A. (2014), Comparing students self- displace and selfregulation measures and heir prediction of academic achievement. Contemporary Educational Psychology, 39, 145-155.
 

  • تاریخ دریافت 10 تیر 1402
  • تاریخ بازنگری 12 مرداد 1402
  • تاریخ پذیرش 20 مرداد 1403