روش مدل‌یابی مفهومی از متون اسلامی: بررسی کارآیی آن در یک نمونه مدل روان‌شناختی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

گروه روان‌شناسی/دانشکده علوم انسانی/دانشگاه شاهد/تهران/ایران

10.30487/jcp.2024.377017.1517

چکیده

ارزش هر روش و کارآیی‌ آن را علاوه بر نظام‌مندی، واقعی و قابل اجرا بودنش تعیین می‌کند. این پژوهش به هدف بررسی کارآیی «روش مدل‌یابی مفهومی از متون اسلامی» انجام گرفت. بدین منظور، همه مراحل این روش، روی یک نمونه مدل کامل (میانجیِ تعدیل‌شده)، به صورت گام‌به‌گام اجرا گردید. برای انجام این پژوهش که ماهیت آن کیفی است، از تکنیک‌های هر مرحله از روش مدل‌یابی مفهومی از متون اسلامی (نورعلیزاده، ۱۳۹۷) بهره گرفته شد. برای افزایش دقت در تحلیل‌ و بسط مدل از نرم‌افزار ATLAS.ti و همچنین اعتبار نتایج از روش دلفی استفاده شد.
با کاربست این روش که فرایندی دارای چهار مرحله و شش‌گام است، در مرحله اول، پنج سازه «خداآگاهی»، «خودآگاهی»، «رشد‌یافتگی»، «پذیرندگی» و «سلامت روانی» از متون اسلامی استخراج و مفهوم‌پردازی شد، و سپس شبکه‌های ارتباطی میان آنها به صورت مدل‌‌های احتمالی بسط و توسعه یافت. در مرحله دوم به شکل یک مدل ساختاری، با میانجی‌گریِ «خودآگاهی» و «رشدیافتگی» و تعدیل‌کنندگیِ «پذیرندگی» صورت‌بندی شد. در مرحله سوم مدل، اعتباریابی و در نهایت در مرحله چهارم تبیین و تفسیر گردید. اجرای موفق این روش در عالی‌ترین سطح مدل‌یابی‌ پیچیده، نشانگر کارآیی آن بود. گزارش دقیق همه گام‌ها و اعتبارسنجی نتایج بر اساس معیارهای اعتبارشناختی فهم صحیح از متون اسلامی و سنجه‌های اعتبار ساختار مدل و نیز روش‌های اعتباریابی کیفی، نشانگر قابلیت اعتماد و داوری، و نیز روایی و اعتبار پژوهش بود. در نتیجه، این روش می‌تواند در پژوهش‌های پیچیده مدل‌یابی مفهومی از متون اسلامی به کار رود و بر نتیجه‌بخشی پژوهش‌های علوم انسانی اسلامی، از جمله روان‌شناسی بیافزاید.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Conceptual modeling method of Islamic texts: A study of its applicability in a psychological model sample

نویسنده [English]

  • Masoud Nouralizadeh Mianaji
Department of Psychology/Faculty of Humanities/Shahed University/Tehran/Iran
چکیده [English]

The value of each method and its efficiency, determines the actual implementation and applicability. The aim of this study was to evaluate the applicability of the "conceptual modeling method of Islamic texts". For this purpose, all the steps of this method were performed on a full model sample. To conduct this research, which is qualitative in nature, the techniques of each stage of the conceptual modeling method of Islamic texts (Nouralizadeh, 2018) was used. Using qualitative data analysis software (ATLAS.ti) on the accuracy of analysis and modeling, as well as Delphi method is added to the valid results.
Using this method, which has a systematic process consisting of four stages, in the first stage, five structures were conceptualized from Islamic texts, and then the communication networks between them were developed as possible models. In the second stage, it was formulated. In the third stage, the model was validated and finally in the fourth stage, it was explained and interpreted. Successful implementation of this method at the highest level of full modeling showed its applicability and efficiency. Accurate reporting of all steps and validation of the results based on the validity criteria of correct understanding of Islamic texts and validity measures of the model structure as well as qualitative validation methods, showed the trustworthiness as well as the validity and credibility of the research. As a result, this method can be used in complex research of conceptual modeling of Islamic texts and add to the effectiveness of Islamic psychology research.

کلیدواژه‌ها [English]

  • method
  • modeling
  • conceptual model
  • understanding of Islamic texts
  • Quran and Hadith
  • Islamic psychology