روان‌شناسی فرهنگی

روان‌شناسی فرهنگی

مطالعه پدیدارشناختی «خود» در مناسبات زندگی روزمره

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار، گروه جامعه‌شناسی، دانشکدۀ علوم اجتماعی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران.
2 دانش آموخته کارشناسی ارشد جامعه شناسی دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران.
چکیده
در گفتمان علوم اجتماعی، مفهوم «خود» برساخته‌ای اجتماعی، و اعم از ترکیب زیستی- روان‌شناختی است. مطابق با معنای مذکور، «خود»، طی پدیداری زما‌ن‌مندانه، مکا‌ن‌مندانه و تاریخ‌مندانه در بستر تعامل اجتماعی، وجه عمده «هویت روزمره» کنش‌گران اجتماعی را متکون می‌سازد. هدف مقاله شناسایی و توصیف تجربه‌زیسته زنان و مردان مـتأهل ساکن شهر ساری از «خود»های پدیدارشده بر آن‌ها در جریان مناسبات زندگی روزمره است. مطالعه با استفاده از روش پدیدارشناسی توصیفی، داده‌بابی با استفاده از مصاحبه نیمه‌ساختاریافته، و داده‌کاوی بر پایه روش کلایزی به‌انجام رسیده است. آگاهی‌دهندگان پژوهش30 نفر از زنان و مردان، با حداقل 10 سال تجربه تأهل بودند که به‌صورت هدفمند، و با توجه به معیارهای شمول انتخاب شدند. به‌موجب تجرید حاصل از 1650 مفهوم توصیفی، و در جریان کدگذاری چندمرحله‌ایِ ناظر بر حرکت از مرتبه امر انضمامی به ساحت امر انتزاعی، 4 سنخ از خود، مشتمل برخودِ تسعیری، خودِ متخبتر همگرا، خودِ زوال‌یافته دگربین وخودِ منفرد خیال‌پرداز، به‌عنوان مضامین اصلی برساخت گردید. به‌موجب تجریدی‌ترین نتیجه حاصل از یافته‌های میدانی، آگاهی‌دهندگان مطالعه ذیل هر کدام از «خود»های پدیداری، و در مقام مواجهه با موقعیت ادراک‌شده‌شان، ناگزیر از کاربست سازوکارهای کنشی و تفسیریِ به‌مراتب متنافر با درونی‌ترین پنداشته‌ها و لایه‌های آگاهی خود هستند. مضیقه یاد‌شده موجد تکوین دوگانه از خودبیگانگی - تلاش‌ معطوف به‌ رهایی‌بخشی از آن مضیقه می-گردد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Phenomenological Study of the Self in under the Circumstances of Everyday Life

نویسندگان English

Ebrahim Ekhlasi 1
Saeedeh Amini 1
Hamidreza Ramyar 2
1 Associate Professor of Sociology, ATU
2 MA of Sociology, Allameh Tabataba’i University,Tehran,Iran.
چکیده English

In the discourse of social sciences, the concept of “self” is a social construction, and something more than a pure biological-psychological configuration as well. Regarding the point stated above, one can suppose that ‘the self’ while emerging as a historical, time-oriented as well as place-directed phenomenon constructs the most variation of social actors’ everyday identities. The purpose of the study is to describe the experience of married persons either men or women of Sari City regarding the visible becoming of their “selves” under the circumstances of their everyday lives. The study was performed through implementation of descriptive phenomenology as the research method. Married persons owing at least 10-year marital experience were selected purposefully on the basis of predetermined inclusion criterion as the research informants. Data seeking has been done through thirty semi structured interviews. Data analysis and exploration in participants’ experiences was done on the basis of employment of Collaizi method. Consequent abstraction of 1650 descriptive concepts led to construction of 4 types of “selves” including exchanged self, convergent proud self, decomposed- other directed self, and single fanciful self as well. On the basis of final conclusion of the performed research, research informants under any of the discovered visible selves and in their approaching the perceived situation have to inevitably apply active and interpretive mechanisms in conflict with their inner deep consciousness. The above experience as a dilemma is led to production of a duality namely called alienation- emancipatory-oriented attempts.

کلیدواژه‌ها English

"Self"
Social Psychology"
Social Interpreter
"Symbolic Action"
"Social Identity"
احمدی، عزت‌اله، عدلی‌پور، صمد، افشار، سیمین، و بنیاد، لیلی (1395)، «تبیین جامعه‌شناختی مدیریت بدن و ارتباط آن با عوامل اجتماعی و فرهنگی در میان دختران و زنان شهر تبریز»، پژوهشنامه زنان، 7 (1)، 5­29.
اسماعیل‌پور، مجید، بحرینی‌زاد، منیژه، و زارعی، کوروش (1396)، «بررسی تأثیر استفاده از تأییدکننده‌های مشهور در تبلیغات بر نگرش مصرف‌کنندگان نسبت به تبلیغ»، تحقیقات بازاریابی نوین، 24، 1­21.
اعوانی، شهین (1385)، «من و خود از دیدگاه فلاسفه تا اوایل قرن هفدهم»، دوفصلنامۀ حقوق بشر، 1 (1)، 67­80.
انسانی‌مهر، نرگس، عامری، فریده، انسانی‌مهر، لاله، و نبی‌زاده، رضا (1401)، «پیشبینی اختلال تنظیم هیجان براساس خودشفقت‌ورزی و خوداثرمندی تحصیلی در نوجوانان: نقش تعدیل‌گر جنسیت»، روان‌شناسی فرهنگی، 6 (1)، 155­178.
بنی‌فاطمه، حسین، معینیان، نرمینه، علیزاده اقدم، محمدباقر، و عباس زاده، محمد (1399)، «بررسی رابطۀ خودپنداره، عزت نفس و عوامل دموگرافیک با بعد کنترل وزن مدیریت بدن در پرتو دیدگاه‌های مبتنی بر آموزش الگوهای فرهنگ مصرف (مورد مطالعه: دانشجویان دختر دانشگاه آزاد اسلامی واحد تبریز)»، آموزش و ارزشیابی (علوم تربیتی)، 51، 133­161.
پورقاز، شیرین، توماج، هاجر، و توماج، عبدالجلال (1399)، «تأثیر آموزش مبتنی بر بارشناختی بر خودپنداره و بهزیستی ذهنی دانش‌آموزان»، مجله پیشرفت‌های نوین در روان‌شناسی، علوم تربیتی، و آموزش و پروش، 23، 75­85.
جعفرپور قهنویه، معصومه، معروفی، محسن، ملایی‌نژاد، میترا. «رابطۀ خود پندارۀ جنسی و عملکرد جنسی زنان متأهل مراجعه‌کننده به مراکز بهداشت و درمان شهر مبارکه»، ویژه‌نامه بهداشت روان، مجله توسعه پژوهش در پرستاری و مامایی، 12 (3)، ۴۷­۴۰.
حاجی حسینی، حسین (1381)، «بحران هویت و انحرافات اجتماعی»، مطالعات راهبردی زنان (کتاب زنان)، دوره پنجم، شماره هفدهم.
حافظی، مجتبی، شجاعی، محمدصادق، و فرهوش، مجتبی (1401)، «مدل مفهومی خودنمایشی نابهنجار براساس متون دینی»، روان‌شناسی فرهنگی، 6 (2)، 322­358.
دره، ایمان، بنی جمالی، شکوه السادات، و احدی، حسن (1398)، «نقش واسطه‌ای هوش هیجانی در رابطۀ سبک‌های فرزندپروری و قلدری»، مطالعات روان‌شناختی، 15 (1)، 7­22.
دیلینی، تیم (1391)، نظریه‌های کلاسیک جامعه‌شناسی، ترجمۀ بهرنگ صدیقی و وحید طلوعی، تهران: نشر نی، چاپ ششم.
رجبی‌اسلامی، آزاده، سلیمی، مهتاب، و شاه‌مرادی، مرتضی (1399)، «تأثیر آموزش هوش معنوی بر خودپنداره دانش‌آموزان دختر دوره متوسطه»، رویش روان‌شناسی، 44، 35­46.
رحمت‌زاده، الهام و رضاخانی، سیمین‌دخت (1399)، «پیش‌بینی مهارت‌های ارتباطی بر اساس ویژگی‌های شخصیتی و خودپنداره»، دانش و پژوهش در روان‌شناسی کاربردی، 21 (3)، 111­121.
رهبری، مهدی (1380)، «بحران هویت فرهنگی در ایران معاصر»، نامه پژوهش، 22 و 23، 53­84.
ریتزر، جورج (1391)، نظریۀ جامعه‌شناسی در دوران معاصر، ترجمۀ محمد ثلاثی، تهران: انتشارات علمی.
زارعی اسفندآبادی احمد، میرزایی خلیل، مهاجر اصغر (1398)، «رابطه بین خودپنداره و مشارکت سیاسی زنان در شهر تهران در سال ۱۳۸۶»، رفاه اجتماعی ۷۴، ۱۶۶­۱۳۳.
زرکی، کامران، شریفی، نسترن، و ثابت، مهرداد (1399)، «مقایسه اختلالات هیجانی­ رفتاری، خودپنداره و پیشرفت تحصیلی در فرزندان والدین وابسته و غیر وابسته به مواد»، اعتیاد پژوهی، 58، 51­72.
سلیمانی بشلی، محمدرضا (1389)، «جهانی شدن؛ بحران هویت و تضعیف تربیت دینی»، اسلام و پژوهش‌های تربیتی، 2 (2)، 109­125.
شاطری‌پور اصفهانی، شهید و نجفی توانا، علی (1395)، «تأثیر بحران هویت بر پیشگیری اجتماعی از جرم»، پژوهشنامه حقوق کیفری، 7 (2)، 157­176.
شرفی جم، محمدرضا (1385)، «بحران هویت فرهنگی در ایران و پیامدهای آن»، روان‌شناسی و علوم تربیتی، 36، (3 و 4)، 45­60.
فروم، اریک (1392)، جامعۀ سالم، ترجمۀ اکبر تبریزی، تهران: انتشارات بهجت.
فروهرزاده، حمیده و نوروزی، رضاعلی (1393)، «شناخت نفس از دیدگاه علامه طباطبایی و دلالت‌های تربیتی آن»، دوفصلنامۀ علمی پژوهشی تربیت اسلامی، 18، 119­137.
قره‌داغی، علی، و مبینی کشه، فریبا (1399)، «مقایسۀ شفافیت خودپنداره، نقش جنسیتی و بلوغ عاطفی در فرزندان با و بدون تجربه طلاق والدین»، فرهنگ مشاوره و روان‌درمانی (فرهنگ مشاوره)، 42، 231­260.
کوثری، مسعود (1383)، «جهانی‌شدن، هویت و بریکولاژ فرهنگی»، مجموعه مقالات همایش هویت ملی، جهانی‌شدن، تهران: مؤسسه تحقیقات و توسعه علوم انسانی.
کولی، چارلز هورتن (1400)، طبیعت آدمی و نظم اجتماعی، ترجمۀ محمد صفار، تهران: سمت.
گافمن، اروینگ (1392)، نمود خود در زندگی روزمره، ترجمۀ مسعود کیان پور، تهران: نشر مرکز.
گیدنز، آنتونی (1394)، تجدد و تشخص: جامعه و هویت شخصی در عصر جدید، ترجمۀ ناصر موفقیان. تهران: نشر نی.
مرزبان، مرجان و صادقی، علیرضا (1399)، تأثیر روش تدریس مشارکتی دروس تمرین داربر خودپنداره، خود کارآمدی وتفکرانتقادی دانش‌آموزان سال اول متوسطه دوم شهر اراک، مقاله منتشر شده در مجموعه مقالات هفتمین کنفرانس بین‌المللی پژوهش مدرن در روان‌شناسی، مشاوره و علوم تربیتی.
موسوی بیدله، سیده مرضیه، فلاح، وحید، ستاری، صدرالدین، متکلم، عظیمه و اصلان‌زاده، حسن (1400)، تأثیر آموزش به شیوه وب کوئست بر انگیزه پیشرفت، خودپنداره و یادگیری خودتنظیمی دانشجویان»، فصلنامۀ فن‌آوری اطلاعات و ارتباطات در علوم تربیتی، 11 (3)، 27­45.
مید، جرج هربرت (1400)، ذهن، خود و جامعه، ترجمۀ محمد صفار، تهران: سمت.
نایبی، هوشنگ و محمدی‏تلور، ستار (1392)، «تأثیر سبک زندگی بر هویت اجتماعی (مطالعۀ تجربی جوانان شهر سنندج)»، مجلۀ جامعه‌شناسی ایران، 14 (4)، 131­152.
نوذری، حسینعلی (1385)، «نگاهی تحلیلی به روند تحول مفهوم هویت در قالب‌های سه‌گانه هویت سنتی، مدرن و پست‌مدرن»، فصلنامه مطالعات ملی، 7 (2)، 127­148.
 
Barnett, Michael D., Moore, Jenna M., and Harp, Alessa R. (2017). Who we are and how we feel: Self-discrepancy theory and specific affective states. Personality and Individual Differences, 111, 232-237.
Gil, Luciana A., Kwon, Kyoung-Nan, Good, Linda K., and Johnson, Lester W. (2012). Impact of self on attitudes toward luxury brands among teens. Journal of Business Research, 65, 1425-1433.
Rosenberg, M. (1979). Conceiving the self. New York. Basic Books
Zhao, Shanyang (2017). Self as a second-order object: Reinterpreting the Jamesian “Me”. New Ideas in Psychology, 46, 8-16.

  • تاریخ دریافت 05 اسفند 1401
  • تاریخ بازنگری 09 اردیبهشت 1402
  • تاریخ پذیرش 16 دی 1402