کارآمدی برنامه آموزشی غنی‌سازی روابط‌زناشویی بر رضایت‌زناشویی، سبک‌های‌عشق‌ورزی و الگوهای‌ارتباطی‌زوجین در افراد‌معتاد

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه روان‌شناسی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.

2 دانشیار گروه روان‌شناسی، دانشکدۀ علوم تربیتی و روان‌شناسی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران.

3 استادیار، گروه مشاوره، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی،دانشگاه تهران، ایران.

چکیده

هدف: در شرایط فعلی با توجه به شیوع بالای اعتیاد و سوء مصرف مواد مخدر و ماهیت تهدید‌کنندۀ آن و نقش خانواده در آن نیاز به برنامه‌های آموزشی مختلف از جمله غنی‌سازی روابط زناشویی در پیشگیری و درمان اعتیاد اهمیت زیادی می‌یابد. هدف از پژوهش حاضر کارآمدی برنامۀ آموزشی غنی‌سازی زندگی زناشویی با رویکرد متمرکز بر هیجان بر رضایت زناشویی، سبک‌های عشق‌ورزی و الگوهای ارتباطی زوجین در افراد معتاد است.
روش بررسی: این پژوهش نیمه آزمایشی از نوع پیش‌آزمون­ پس‌آزمون است. جامعۀ مورد مطالعه شامل80 نفر افراد معتاد مراجعه‌کننده به مراکز متادون‌ درمانی ترک اعتیاد نیکوسلامت شهرستان قروه در سال 1397 بود. حجم نمونه 28 نفر از افراد معتاد متأهل بود که با استفاده از روش نمونه‌گیری داوطلبانه انتخاب شد و به صورت تصادفی به دو گروه آزمایش و کنترل تقسیم شدند. گروه آزمایش در 9 جلسه 90 دقیقه‌ای برنامۀ آموزشی غنی‌سازی روابط زناشویی مورد آموزش قرار گرفتند اما گروه کنترل هیچ آموزشی دریافت نکردند. جهت جمع‌آوری اطلاعات از پرسشنامۀ 45 سؤالی عشق، پرسشنامۀ 35 سؤالی الگوهای ارتباطی و پرسشنامۀ 47 سؤالی رضایت زناشویی استفاده شد و برای تحلیل داده‌ها از تحلیل کوواریانس استفاده شد.
یافته‌ها: نتایج تفاوت معناداری را در سبک‌های عشق‌ورزی، رضایت زناشویی و الگوهای ارتباطی دو گروه نشان داد و برنامۀ آموزشی غنی‌سازی روابط زندگی زناشویی بر رضایت زناشویی، سبک‌های عشق‌ورزی و الگوی ارتباطی زوجین در افراد معتاد مؤثر می باشد.
نتیجه‌گیری: نتیجه‌گیری می‌شود که ارتباطات مؤثر و کانون گرم و دلگرمی درون خانواده و حمایت‌های مختلف در خانواده در کاهش آسیب‌های مختلف اجتماعی از جمله اعتیاد مؤثر است

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

On the effectiveness of marital relationship enrichment training program on marital satisfaction, lovemaking styles and couples’ communication patterns in addicted people

نویسندگان [English]

  • mohamad khaledian 1
  • Fateme Nemati 2
  • Yaser Madani 3
1 Assistant Professor, Department of Psychology, Payam Noor University, Tehran, Iran.
2 Associate Professor, Department of Psychology, Faculty of Education and Psychology, University of Tabriz, Tabriz, Iran.
3 Associate Professor, Department of Psychology, Faculty of Education and Psychology, University of Tabriz, Tabriz, Iran.
چکیده [English]

Objective: In the current situation, due to the high prevalence of addiction and drug abuse and its threatening nature and the role of the family in it, the need for various educational programs, including the enrichment of marital relationships in the prevention and treatment of addiction is very important.The aim of this study was to evaluate the effectiveness of the marital life enrichment training program with an excitement-focused approach on marital satisfaction, lovemaking styles and communication patterns among couples in addicted individuals.
Methods: This quasi-experimental study was of a pre-test-post-test design. The study population consisted of 80 addicts presenting to Niko Salamat addiction treatment methadone centers in Qorveh city in 2018. The sample size was 28 married addicts who were selected using voluntary sampling method and were randomly divided into experimental and control groups. The experimental group was trained in nine 90-minute marital relationship enrichment training program but the control group did not receive any training. Sternberg Love Questionnaire (45 questions), Christensen & Salawi Communication Patterns Questionnaire (35 questions) and ENRICH Marital Satisfaction Questionnaire (47 questions) were used to collect data. Descriptive statistics (mean, standard deviation) and inferential statistics (covariance analysis) were used to analyze the data.
Findings: The findings indicated a significant difference in lovemaking styles, marital satisfaction and communication patterns between the two groups, and that the enrichment of marital relationships training program was effective on marital satisfaction, lovemaking styles and communication pattern of couples in addicted people.
Conclusion: It is concluded that effective communication and warmth and encouragement within the family and various support in the family can be effective in reducing various social harms such as addiction.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Enrichment of relationships
  • Love styles
  • Marital satisfaction
  • Couples communication patterns
  • Addiction
ابراهیمی، پ؛ ثنایی ذاکر، ب؛ و نظری، علی محمد (1390). «بررسی تأثیر آموزش برنامه غنی‌سازی ارتباط بر افزایش صمیمیت زوج‌های هر دو شاغل». مجله علمی دانشگاه علوم پزشکی کردستان، 16 (4)، 37­43.
البوغبیش، توفیق؛ خجسته‌مهر، رضا؛ و عباس‌پور، ذبیح‌الله (1398). «پیش‌بینی رضایت زناشویی بر اساس انگیزه‌های استقبالی و اجتنابی فداکاری و رفتارهای فداکارانه در بافت فرهنگی اهواز». مجله روان‌شناسی فرهنگی، 3 (2)، 139­155. .
امیدیان، م؛ رحیمیان‌بوگر، ا؛ طالع‌پسند، س؛ نجفی، م؛ و کاوه، م (1397). «اثربخشی آموزش غنی‌سازی سازگاری زوجین در بهبود ارتباطات زناشویی». فصلنامه پژوهشهای مشاوره، ۱۷‌ (۶۷)‌،۲۰­۴۰.
امین پور، ح؛ و زارع، ح (1397). کاربرد آزمون‌های روانی. تهران: انتشارات پیام نور.
آقایوسفی، ع؛ شریفی‌ساکی، ش؛ احمدی، ه؛ و کریمی، ر (1397). «تأثیر آموزش‌برنامه غنی‌سازی ارتباط بین‌فردی بر رضایت زناشویی همسران معتادین». روان‌شناسی بالینی و شخصیت (دانشوررفتار)، 16 (1)، 49­56.
آرین‌فر، ن؛ و رسولی، ر (1396). «هم‌سنجی تأثیر زوج‌درمانی متمرکز بر هیجان با برنامه غنی‌سازی زناشویی در رضایت زناشویی». مجله مشاوره و رواندرمانی خانواده، 7 (2)، 3­26.
پورمنافی، ا؛ و قربانی، ا (1397). «پیشگیری نوین: نقش رسانه مجازی در پیشگیری از گرایش به مواد‌مخدر در فضای سایبر». مجله اعتیادپژوهی، 12 (49)، 9­22.
جلالی‌شاهکوه، س؛ مظاهری، م ع؛ کیامنش، ع؛ و احدی، ح (1398). «اثربخشی آموزش‌غنی‌سازی زندگی زناشویی بر اساس رویکرد هیجان‌مدار بر بهبود الگوهای‌ارتباطی زوج‌ها». فصلنامه پژوهشهای مشاوره، ۱۸‌ (۶۹)، 59­78.
جلالی، ن؛ حیدری، حسن؛ داودی؛ حسین؛ و آل یاسین، سیدعلی (1398). «مقایسۀ تأثیر مداخلۀ آموزشی مبتنی بر رویکرد هیجان‌مدار و رویکرد غنی‌سازی روابط گاتمن بر تعارض زناشویی گروهی از زنان شهرستان خمین». مجله روان‌شناسی فرهنگی، 3 (1)، 41­62.
حاجلو، ن؛ علیزاده گورادل، ج؛ قطبی، م؛ و دلاورقوام، س (1393). «مقایسه ابعاد عشق‌ورزی بر اساس مدت ازدواج در بین زنان و مردان متأهل». فصلنامه مشاوره و روان درمانی خانواده، 4 (1)، 47­65.
حق‌محمدی‌شراهی، ق؛ و جان‌بزرگی، م (1400). «مقایسه اثربخشی درمان اعتیاد دوازده‌قدم و درمان چندبعدی معنوی بر سلامت روان و پایبندی مذهبی در افراد وابسته به مواد». مجله روان‌شناسی فرهنگی، 5 (1)، 61­86.
خالدیان، م؛ جزینی، ع؛ نعمتی‌سوگلی‌تپه، ف؛ و سلمانی‌کله، س (1396). «تأثیر درمان شناختی­ رفتاری بر رضایتمندی زناشویی افراد معتاد». فصلنامه سلامت اجتماعی و اعتیاد،4 (14)، 113­128.
خدامرادی، م؛ و اسماعیلی، ع (1398). «اثربخشی آموزش‌غنی‌سازی‌زندگی زناشویی بر کاهش ترس از صمیمیت و بهبود عملکرد‌جنسی». مجله سنجش و پژوهش در مشاوره و روان‌شناسی، 1 (2)، 83­100.
خلفی، ع؛ بشلیده، ک؛ ارشدی، ن؛ وسودانی، م (1397). «طراحی و آزمودن الگویی از برخی پیشایندها و پیامدهای رضایت زناشویی و عشق». فصلنامه مشاوره و روان درمانی خانواده، 8 (1)، 3­26.
رحمتی، م؛ احمدبرآبادی، ح؛ و حیدرنیا، ا (1399). «تأثیر برنامۀ غنی‌سازی روابط زوجین مبتنی بر طرح «وقت زندگی بهتر برای زن وشوهرها» بر سازگاری زناشویی زنان با ازدواج زودهنگام». مجله فرهنگ مشاوره و رواندرمانی (فرهنگمشاوره)، 11 (41)، 235­258.
سپهریان‌آذر، ف؛ محمدی، ن؛ بدلپور، ز؛ و نوروززاده، و (1395). «رابطۀ امیدواری و شادکامی با رضایت زناشویی». مجله سلامت و مراقبت، 18 (1)، 37­44.
سلیمانیان، ع (1373‌). «بررسی تفکرات غیرمنطقی براساس رویکرد شناختی و نارضایتی زناشویی». پایان نامة کارشناسی ارشد، دانشگاه تربیت معلم تهران.
شادمانی، ف (1399). «پیش‌بینی رضایت زناشویی براساس رضایت زناشویی والدین و سلامت خانواده پدری». مجله خانواده و پژوهش، 17 (1)، 145­163.
صمدزاده، م؛ شعیری، م؛ مهدویان، ع؛ و جاویدی، ن (1392). «پرسش‌نامه الگوهای ارتباطی». فصلنامه مشاوره و رواندرمانی خانواده، 3 (1)، 125­153.
عارفی، م؛ و محسن‌زاده، ف (1391). «پیش‌بینی رضایت زناشویی بر اساس ارتباط و صمیمت جنسی». فصلنامه مشاوره و روان‌درمانی خانواده، 1 (7)، 43­53.
عباسی، م؛ مدنی، ی؛ و غلامعلی‌لواسانی، م (1393). «اثربخشی آموزش گروهی برنامه و کاربرد عملی مهارت‌های ارتباط صمیمانه، بر الگوهای ارتباطی زوج‌های در آستانه ازدواج». مجله مشاوره و روان درمانی خانواده، 4 (2)، 227­247.
عبدی‌زرین، س؛ و مهدوی، ح (1397). «اثربخشی درمان شناختی­ رفتاری بر خودکارآمدی و تاب آوری معتادان مراجعه‌کننده به کمپ‌های ترک اعتیاد بهشهر». مجله اعتیادپژوهی، 12 (49)، 39­56.
عیسی‌زادگان، ع؛ شیخی، س؛ حافظ‌نیا، م؛ و کارگری، ب (1393). «اثربخشی درمان شناختی‌رفتاری و مداخلات دارویی بر افزایش خودکارآمدی و بهبود کیفیت‌زندگی مردان با سوءمصرف مواد». مجله دانشگاه علوم پزشکی ارومیه، 26 (1)، 74­80.
عیسی‌نژاد، ا؛ احمدی، س ا؛ و اعتمادی، ع (1389). «اثربخشی غنی‌سازی روابط بر بهبود کیفیت روابط زناشویی زوجین». مجله علوم رفتاری، 4 (1)، 9­16.
 عیسی‌نژاد، ا؛ احمدی، س ا؛ بهرامی، ف؛ باغبان، ا؛ و شجاع‌حیدری، م (1390). «بررسی اثربخشی آموزش غنی‌سازی روابط بر ارتقای خوش‌بینی و شادمانی زناشویی زوجین». پژوهشهای نوین روان‌شناختی (روان‌شناسی دانشگاه تبریز)، 6 (21)، 129­149.
گلدنبرگ، ا؛ و گلدنبرگ، ه (2019). خانوادهدرمانی، ترجمه حسین‌شاهی‌برواتی، ح؛ نقشبندی، س؛ و ارجمند 1398. تهران: نشر روان.
فروغی، م؛ باقری، ف؛ احدی، ح؛ و مظاهری، م (1396). «اثربخشى مداخله آموزشی غنی‌سازی زندگى زناشویی با رویکرد متمرکز بر هیجان در دوران باردارى بر رضایت زناشویی زوجین پس از تولد اولین فرزند». مجله مشاوره و رواندرمانی خانواده. 7 (2)، 55­81.
قادری، ز؛ رفاهی، ژ؛ و باغبان، م (1394). «تأثیر آموزش به شیوة رویکرد هیجان‌مدار بر صمیمیت زوجین». دانش و پژوهش در روان‌شناسی کاربردی، 16 (2)، 77­83.
قدم‌پور، ع‌؛ یوسف‌وند، ز؛ و رادمهر، پ (1396). «اثربخشی برنامه آموزشی غنی‌سازی روابط بر ادراک رفتارهای ازخودگذشتگی خود و شوهر و تاب‌آوری ابهام در زنان دانشجو». مجله مشاوره و رواندرمانی خانواده. 7 (2)، 106­125.
قنبری، س؛ اسماعیلی، ز؛ پورابراهیم، ت؛ و خلقی، ح (1395). «نقش دلزدگی زناشویی با میانجی‌گری کیفیت مراقبت مادرانه در پیش‌بینی مشکلات برونی‌سازی و درونی‌سازی شده کودکان». مجله روش‌ها و مدل‌های روان‌شناختی، 7 (26)، 55­72.
قنبری، ا؛ معتمدی، ه؛ حیدریان‌فر، ن؛ و رفاهی، ژ (1397). «پیش‌بینی مؤلفه‌های عشق‌ورزی براساس طرحواره جنسی با واسطه‌گری تعهد مذهبی در زنان و مردان شهر اصفهان». مجله زن و جامعه (جامعهشناسی زنان)، 9 (1)، 107­124.
لورک‌آقا، ز؛ نظری، ع م؛ و رسولی، م (1396). «اثربخشی برنامه غنی‌سازی رابطه بر کیفیت‌زندگی‌کاری کارکنان». مجله سلامتکارایران، 14 (1)، 156­164.
محمودی، غ؛ ساعتچی، م؛ و سالاروند، س (1391). «رابطه بین سنخ‌های‌روانی یونگ و سبک‌های عشق‌ورزی». تحقیقات روان‌شناختی، 4 (14)، 1­15.
مظفر، ح؛ ذکریایی، م؛ و ثابتی، م (1388). «آنومی فرهنگی و اعتیاد به مواد مخدر در بین جوانان 13­28 ساله شهر تهران». پژوهش نامه علوم اجتماعی، 3 (4): 54­33.
هدایتی‌دانا، س؛ و صابری، ه (1393). «پیش‌بینی رضایت زناشویی براساس سبک‌های عشق‌ورزی (صمیمیت، میل، تعهد) و اضطراب». مجله خانوادهپژوهی، 10 (4)، 511­527.
یوسفی، ن؛ امانی، ا؛ و حسن‌پور، م (1395). «اثربخشی خانواده‌درمانی مبتنی بر رویکرد ارتباطی ستیر بر کیفیت زندگی، رضایت زناشویی و تعارض‌ زناشویی زنان ازدواج‌کرده به شیوۀ عادی، زن به زن و فرار کردن». مجله مشاوره و رواندرمانی خانواده، 6 (1)، 89­119.
 
Khaledian, M., Jazini, A. R., Nemati Sogolitappeh, F., & Salmanikalle, S. (2018). The effect of cognitive behavioral therapy on marital satisfaction in addicts. Journal of Social Health and Addiction, 4 (14), 113-128.
Olson, D. H., Mc Cubbin, H. I., Muxen, M. J., Larsen, A. S., & Wilson, M. A. (1989). Families. California; sage Publication Inc.
Scuka, R. F. (2005). Relationship enhancement therapy. Silver spring, MD: Relationship press. With Permission of IDEALD, P:99-260.
Steele, H., & Steele, M. (2019). Handbook of attachment-based interventions. New York: Guilford Press.
Sternberg, R. J. (1986). A triangular theory of love. Psychological Review, 93, 119-135.
Terkelson, K. G. (1980). Toward a theory of the family life cycle. In E. A. New York: Gardner.
Weibe, S. a., & Johnson, S. M. (2017). creating relationships that foster resilience in emotionally focused therapy. Current Opinion in psychology, 13, 65–69
Yalcin, B. M., & Karaban, T. F. (2007). Effects of a couple communication program on marital adjustment. The journal of the American Bound of family medicine, 20 (1), 36-44.