تدوین الگوی مفهومی مقابله دینی با استرس بر اساس آموزه‌های قرآن کریم: نظریه داده بنیاد

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دکترای روان‌شناسی، گروه روان‌شناسی، پژوهشکده علوم رفتاری، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، قم، ایران

2 استاد گروه روان شناسی، پژوهشکدۀ علوم رفتاری، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، قم، ایران

3 استاد گروه علوم و معارف حدیث، پژوهشگاه قرآن و حدیث، قم، ایران

4 دانشیار گروه روان شناسی، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

10.30487/jcp.2022.340257.1413

چکیده

استرس، عاملی مهم در بروز بیماری‌ها و تهدیدی برای سلامت است و الگوهای مختلفی در جهت مقابله با استرس طراحی شده‌اند. پژوهش حاضر با هدف تدوین الگوی مفهومی مقابله دینی با استرس بر اساس آموزه‌های قرآن کریم طراحی شد. روش پژوهش حاضر، کیفی، به شیوه نظریه داده بنیاد است. منبع اصلی این پژوهش، قرآن کریم بود و در جهت تائید برداشت‌ها، از منابع تفسیری و حدیثی معتبر استفاده شد. نمونه پژوهش، شامل گزاره‌های توصیفی و تبیینی مرتبط با حوزه معنایی مقابله دینی با استرس در قرآن کریم بود که به شکل هدفمند انتخاب شد. ابزارهای گردآوری داده‌های پژوهش در سه دسته؛ کتاب: شامل قرآن کریم، تفاسیر قرآن و کتاب‌های روایی؛ نرم‌افزار: شامل نرم‌افزارهای جامع التفاسیر و جامع الاحادیث؛ و وب‌سایت: شامل پایگاه‌های معتبر علمی دارای محتوای کتاب‌های ذکرشده، قرار داشت. پس از استخراج محتوای مرتبط با مقابله دینی از قرآن کریم، در فرایند تحلیل داده‌ها از طریق «کدگذاری»، ۷۳۰ «کد باز»، ۴۶ «مفهوم»، ۱۳ «مقوله» و ۴ «بُعد» استخراج و درنهایت، ابعاد چهارگانه در قالب ۱ الگو، صورت‌بندی شد. یافته‌های پژوهش نشان داد الگوی مقابله دینی الگویی فرایندی است که بر چهار بُعد؛ منابع استرس، زمینه‌های مقابله دینی، ساختار مقابله دینی و پیامدهای مقابله دینی استوار است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Conceptual model formulation of Religious Coping with Stress Based on the Holy Quran Teachings: a Grounded Theory

نویسندگان [English]

  • seyd mahdi khatib 1
  • masoud azarbayejani 2
  • abbas pasandideh 3
  • masoud jan bozorgi 2
  • Seyed Kazem RasoulzadTabatabaee 4
1 Phd Student
2 Professor, Department of Psychology, Research Institute of Behavioral Sciences, Research Institute of Hawzeh & University, Qom, Iran 3. Professor, Department of Science of Hadith, Research
3 Professor, Department of Science of Hadith, Research Institute of Quran & Hadith, Qom, Iran
4 Associate Professor, Department of Psychology, Faculty of Humanities, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran
چکیده [English]

The Conceptual model formulation of Religious Coping with Stress Based on the Holy Quran Teachings: a Grounded Theory
Stress is an important factor in the incidence of diseases and a threat to health, and various models have been designed to deal with stress. The present study was designed to develop a conceptual model of religious coping with stress based on the teachings of the Holy Quran. The method of the present study is qualitative, based on Grounded Theory. The main source of this research was the Holy Quran and in order to confirm the interpretations, authentic interpretive and hadith sources were used. The research sample included descriptive and explanatory statements related to the semantic field of religious coping with stress in the Holy Quran, which was purposefully selected. Research data collection tools in three categories; Books: including the Holy Quran, commentaries on the Quran, and narration books; Software: which includes Jami Altafasir software andJami Alahadith; And website: included valid scientific databases with the content of the mentioned books. After extracting the content related to religious coping from the Holy Quran, in the process of data analysis through "coding", 730 "open source", 46 "concepts", 13 "categories" and 4 "dimensions" are extracted and finally, four dimensions in the format 1 template were formatted. Findings showed that the pattern of religious coping is a process pattern that has four dimensions; The sources of stress are the contexts of religious coping, the structure of religious coping, and the consequences of religious coping.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Religious Coping
  • Stress
  • Grounded theory
  • Holy Quran
  • Conceptual model
قرآن کریم. ترجمن م. فولادوند. تهران: اسوه.
اب ابی الحدید، ع. ) 141۹ (. شرح نه البلار . ب بیرو : مؤسّین الأعلمی للمطبوعا .
پیادیده، ع. ) 13۹۵ (. الگوی اسلامی شادکام . ی قم: دارالحدیث.
پیشامازی، س.م.، تبیک، م. .، و براتی سده، ف. ) 13۹6 (. طراحیپ مداخلن بازسازی دیای و بررسی
1. Linley
2. Joseph
3. personal growth
تدوین الگوی مفهومی مقابلة دینی با استرس براساس ... 73
اثربخشی آن بر سلامت روانی. روان شااسی فرهاگی، 1( 2 ،) 23 - 4۸ .
تبیک، م. . ) 13۹۸ الم(. تبیی مدل عملکردی انگیزش براساس مااب اسلامی. مطالرا اسلام و
روان شااسی، 13 ( 24 ،) 63 - ۹3 .
تبیک، م. . ) 13۹۸ ب(. تدوی الگوی کشمکش های روانی  مراوی در جامرن ایران: روش آمیخت . ب رسالن
دکتری، دانشگاه تربیت مدرس.
تمیمی مغربی، أ. ) 13۸۹ (. دعائم الإسلا. م قاهره: دارالمرارف.
جان بزرگی، م. ) 13۹4 (. الول روان درمانگری چادبردی مراوی. پژوهش نام ن روان شااسی اسلامی ، 1( 1 ،)
۹ - 4۵ .
جان بزرگی، م. ) 13۹۸ (. درمان چادبردی مراوی: یک رویکرد خداسو برای مشاوره و روان درمانگر . ی قم :
پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
حر انی، ح. ) 1404 (. تحم الراول ع آل الرسول للی الله علیب وآلب .تصحیح: ع.ا. رفاری . قم : جامر ن
مدرسی حوزۀ علمین قم.
خطی ، س.م. ) 13۹۵ (. الگوی چادبرُدی ماابلن دیای با تکیب بر آموزه های مهار خشم . پژوهش نام ن
روان شااسی اسلامی، 2( 2 ،) 133 - 1۵۷ .
خطی ، س.م. ) 13۹6 (. مهار های زندگ . ی قم: دارالحدیث.
خطی ، س.م.، شجاعی، م.ص.، آکربایجانی، م.، و پیادیده، ع. ) 13۹۹ (. الگوی زمان ماد ماابلن دیای در
حوزۀ روابط با تکیب بر مفاهیم بخشایش، سپاسگزاری و امید. روان شااس ی فرهاگی، 4( 2 ،) ۵۸ - ۷3 .
خایفر، ح. ) 13۸۷ (. استرس شغلی و محیط های حرفب ای؛ )عوامل، نظریب ها، اثرا (. راهبرد، 1( 2 ،) 1 - 3۸ .
رفیری هار، ح. ) 13۹۷ (. الگوی درمانی خودنظم جویی برای افیردگی براساس مااب اسلامی: تدوی مدل
مفهومی و طرح نمای درمان و مطالرن امکان ساجی و نتای اولین آ . ن رسالن دکتری، مؤسین آموزشی و
پژوهشی امام خمیای )ره(.
سیدرضی ) 1412 (. نه البلار . ب تحای : م. عبده، قم: دارالذخائر.
عباسی، م. ) 13۹۷ (. تدوی مدل مفهومی لذ بری سراد نگر براساس مااب اسلامی و ساخت و
امکان ساجی طرح نمای درمانی آن در کاهش نشانگان افیردگ . ی رسال ن دکتری، م ؤسی ن آموزشی و
پژوهشی امام خمیای )ره(.
عبدی، ح. ) 13۹۷ (. تحلیل روان شااختی روایا مکارم الاخلا . ق قم: دارالحدیث.
عبدی، ح.، جان بزرگی، م.، رروی راد، س.م.، پیادیده، ع.، و رسول زاده طباطبایی، س.ک. ) 13۹4 .)
در کاهش » درمان شااختی رفتاری « و ماایی ن آن با » تاظیم رربت براساس زهد اسلامی « الگوی
اضطراب. مطالرا اسلام و روان شااسی، ۹( 1۷ ،) ۵۷ - ۸6 .
عطاءالب، م. ) 13۹2 (. روش های توان افزایی در سختی ه.ا قم: دارالحدیث.
میرودی، ع. ) 13۸3 (. شیوه های تحمل و مهار مصیبت از دیدگاه احادیث. علو م حدیث، 31 ( ۹ ، ) ۷0 - 101 .
مطهری، م. ) 13۸4 (. مجموعب آثار استاد شهید مطهر . ی تهران: لدرا.
Ano, G. G., & Vasconcelles, E. B. (2005). Religious coping and psychological adjustment to stress: A meta-analysis. Journal of Clinical Psychology, 61, 461–480.
Antonovsky, A. (1979). Health, stress, and coping. New perspectives on mental and physical
74 روان شناسی فرهنگی، 1401 ، سال شش، شماره 1
well-being, 12-37.
Charmaz, K. (2017). The power of constructivist grounded theory for critical inquiry. Qualitative Inquiry, 23(1), 34-45.
Cox, G. B., Chapman, C. R., & Black, R. G. (1978). The MMPI and chronic pain: The diagnosis of psychogenic pain. Journal of Behavioral Medicine, 1, 437–443.
Gadzella, B. M. (1994). Student-life stress inventory: Identification of and reactions to stressors. Psychological Reports, 74(2), 395-402.
Gadzella, B. M., & Baloglu, M. (2001). Confirmatory factor analysis and internal consistency of the Student-life Stress Inventory. Journal of Instructional Psychology, 28(2), 84-84.
Johnson, S., Cooper, C., Cartwright, S., Donald, I., Taylor, P., & Millet, C. (2005). The experience of work‐related stress across occupations. Journal of managerial psychology.
Joseph, S., & Linley, P. A. (Eds.). (2008). Trauma, recovery, and growth: Positive psychological perspectives on posttraumatic stress. John Wiley & Sons.
Kivimäki, M., Leino-Arjas, P., Luukkonen, R., Riihimäi, H., Vahtera, J., & Kirjonen, J. (2002). Work stress and risk of cardiovascular mortality: prospective cohort study of industrial employees. Bmj, 325(7369), 857.
Lazarus, R. S., & Folkman, S. (1984a). Coping and adaptation. The handbook of behavioral medicine, 282325.
Lazarus, R. S., & Folkman, S. (1984b). Stress, appraisal, and coping. Springer publishing company.
Lazarus, R. S., & Launier, R. (1978). Stress-related transactions between person and environment. In Perspectives in interactional psychology (pp. 287-327). Springer, Boston, MA.
Linley, P. A. (2003). Positive adaptation to trauma: Wisdom as both process and outcome. Journal of Traumatic Stress, 16(6), 601-610.
Lovallo, W. R. (2005). Cardiovascular reactivity: mechanisms and pathways to cardiovascular disease. International Journal of Psychophysiology, 58(2-3), 119-132.
Mechanic, D. (1976). Stress, illness, and illness behavior. Journal of Human Stress, 2(2), 2-6.
Morris, C. G. (1990). Contemporary psychology and effective behavior (Vol. 1). Pearson Scott Foresman.
Nelson, J. M. (2009). Psychology, religion, and spirituality. Springer Science & Business Media.
Nolen-Hoeksema, S., Fredrickson, B., Loftus, G. R., & Lutz, C. (2014). Introduction to psychology. Cengage Learning.
Ogden, J. (2012). Health Psychology: A Textbook. McGraw Hill.
Pargament, K. I. (1997). The psychology of religion and coping: Theory, research and practice. New York: Guilford.
Pargament, K. I. (2013). Searching for the sacred: Toward a nonreductionistic theory of spirituality.
Pargament, K. I., Falb, M. D., Ano, G. G., & Wachholtz, A. B. (2013). The religious dimension of coping: Advances in theory, research, and practice.
Pargament, K. I., Kennell, J., Hathaway, W., Grevengoed, N., Newman, J., & Jones, W. (1988). Religion and the problem-solving process: Three styles of coping. Journal for the
تدوین الگوی مفهومی مقابلة دینی با استرس براساس ... 75
Scientific Study of Religion, 90-104.
Park, C. L. (2013). Religion and Meaning. In R. F. Paloutzian & C. L Park (Eds.), Handbook of the psychology of religion and spirituality (2nd ed.; pp. 357–379). New York: Guilford Press.
Phillips, A. C., Der, G., & Carroll, D. (2008). Stressful life‐events exposure is associated with 17‐year mortality, but it is health‐related events that prove predictive. British Journal of Health Psychology, 13(4), 647-657.
Polit, D. F., Beck, C. T., & Owen, S. V. (2007). Is the CVI an acceptable indicator of content validity? Appraisal and recommendations. Research in Nursing & Health, 30(4), 459-467.
Rathus, S. A. (1990). Psychology. Orlando: Holt, Rinehart and Winston.
Richards, P. S., Owen, L., & Stein, S. (1993). A religiously oriented group counseling intervention for self-defeating perfectionism: A pilot study. Counseling and Values, 37, 96–104.
Rosenthal, T., & Alter, A. (2012). Occupational stress and hypertension. Journal of the American Society of Hypertension, 6(1), 2-22.
Roth, S. & Cohen, L. J. (1986) Approach avoidance and coping with stress, American Psychologist, 41: 813–19.Alter, A Allport, G. W. (1954). The Nature of Prejudice.
Reading, Mass.: Addison-Wesley.
Singer, J. E., & Davidson, L. M. (1986). Specificity and stress research. In Dynamics of stress (pp. 47-61). Springer, Boston, MA.
Speziale, H. S., & Carpenter, D. R. (2007). Qualitative research in nursing (4th ed.) Lippincott Williams & Wilkins.
Weiten, W. (2021). Psychology: Themes and variations. Cengage Learning.
دوره 6، شماره 1
تیر 1401
صفحه 46-75
  • تاریخ دریافت: 11 اردیبهشت 1401
  • تاریخ بازنگری: 20 اردیبهشت 1401
  • تاریخ پذیرش: 29 خرداد 1401
  • تاریخ اولین انتشار: 29 خرداد 1401