بررسی تجربی تاثیر آموزش مهارت حل مسئله اجتماعی بر توانمند سازی روان شناختی معلمان دورة متوسطه و پایداری آن در طول زمان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار روان‌شناسی تربیتی، پژوهشگاه مطالعات آموزش و پرورش (سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی)، تهران، ایران

10.30487/jcp.2022.327529.1383

چکیده

هدف از اجرای پژوهش بررسی تأثیر آموزش مهارت حل مسئله اجتماعی برتوانمند سازی روان شناختی معلمان دوره متوسطه و بررسی پایداری آن در طول زمان بود. روش تحقیق مورد استفاده روش تجربی بودکه در آن از طرح نیمه آزمایشی پیش آزمون-پس آزمون با گروه گواه و مرحلة پیگیری استفاده شد. نمونه مورد نیاز برای اجرای پژوهش، از بین جامعه معلمان مدارس متوسطه منطقه 19 شهر تهران انتخاب گردید. انتخاب نمونه، بر اساس فرمول کوکران و با استفاده از روش نمونه گیری غیراحتمالی صورت گرفت که در این چارچوب، تعداد 42 نفر انتخاب شدند. به منظور جمع آوری داده ها در مورد متغیر توانمندسازی روان شناختی از پرسشنامه اسپریتزر و دانسون (2005) استفاده شد. اعضای گروه آزمایش، در معرض آموزش مهارت‌های حل مسئله اجتماعی بر اساس الگوی دزوریلا و نزو(2007) قرارگرفتند که به شیوة گروهی طی 7 جلسه و هر جلسه به مدت 90 دقیقه ارائه شد. به اعضای گروه گواه، آموزشی ارائه نشد. برای تحلیل داده ها از آزمونهای تحلیل کوواریانس و t همبسته استفاده شد. نتایج نشان داد توانمندی روان شناختی معلمانی که آموزش مهارت‌های حل مسئله را دریافت کرده اند به طور معنی دار بالاتر از توانمندی روان‌شناختی معلمانی است که این آموزش را دریافت نکرده اند و برنامة آموزش مهارت‌های حل مسئله، در افزایش توانمندی روان‌شناختی معلمان تأثیر گذار بوده و در طول زمان از پایداری مناسبی برخوردار است. با توجه به تأثیر برنامه آموزش مهارت حل مسئله اجتماعی و پایدار بودن اثر آن می توان آنرا به عنوان روشی مفید برای توانمندسازی روان‌شناختی معلمان توصیه نمود

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The study of the effects of instruction of social problem solving on the psychological empowerment of teachers

نویسنده [English]

  • Farhad Karimi
Head of the Institute for Educational Studies
چکیده [English]

The aim of this research is investigate of the effects of Social Problem Solving Skills Training on the psychological Empowerment of the teachers of high schools of Tehran. To accomplish of this aim, by means of semi experimental design (Pretest-posttest with control group and follow up),42 teachers as purposeful sample was drawn from among of all teachers in Tehran (district 19) and randomly assigned two groups: experimental and control. For assessing the psychological empowerment of teachers the Spritzer and Donson (2005) questionnaire were used as pretest and posttest. Then the experimental group received social problem solving skills training in seven sessions. The training schedule was provided based on the D,zurilla and Nezu (2007) framework for social problem solving. Data were analized by means of ANCOVA and T test. The results showed that the training of social problem solving skills had significant and positive effects on psychological empowerment of exprimental group as compared with control group. The data concern of follow up phase revealed that the Impact of social Problem solving skills training on the psychological empowerment is permanent across the time.

کلیدواژه‌ها [English]

  • "psychological empowerment"
  • " Social Problem Solving Skills Training"
  • "high schools teacher"
  • "the dimension of psychological empowerment"
ابوالقاسمی، ع.، دادفر، ص.، و نبی‌دوست، ع.ر. (1395). اثربخشی آموزش حل مسئلۀ اجتماعی بر خودکنترلی، خودکارآمدی و تکانشوری دانش‌آموزان دارای استعداد اعتیاد. اعتیادپژوهی، 39، 31ـ 44.
ارشاد سرابی، ر.، هاشمی رزینی، ه.، و عبداللهی، م.ح. (1396). مقایسۀ تنیدگی والدگری، سبک‌های والدگری و حل مسئلۀ اجتماعی مادران کودکان مبتلا به اختلال طیف اتیسم، نارسایی توجه/ فزون‌کنشی و بهنجار. سلامت روان کودک، 4، 165-179.
ایرانزاده، س. (1395). شناسایی و سطح‌بندی روابط مؤلفه‌های توانمندسازی کارکنان با استفاده از رویکرد ISM (مطالعۀ موردی: شرکت پالایش نفت تبریز). مدیریت منابع انسانی در صنعت نفت، 3، 25ـ27.
حاجی بابایی، ف.، و اشرفی‌زاده، ح. (1397). مرور جامع بر یادگیری مبتنی‌بر حل مسئله در آموزش پرستاری ایران. پرستاری ایران، 118، 14ـ31.
خلیلی، ش.، غلام علی لواسانی، م.، و آزاد فارسانی، ی. (1394). اثربخشی آموزش گروهی مهارت حل مسئله بر کنترل خشم دانش‌آموزان مقطع متوسطه. پژوهش‌های کاربردی روان‌شناختی، 1، 1-10.
جعفرزاده، ر.، قدسی، ا.، و احمدی، ا. (1398). طراحی الگوی مدیریت به‌کارگیری توانمندسازی کارکنان با محوریت سواد اطلاعاتی با هدف بهبود آموزش آنان. مدیریت بر آموزش سازمان‌ها، ۸ (۲)، ۱۸۷-۲۱۱.
راد، ر.، حسام، س.، و جدیدی، ر. (1396). شناسایی عوامل مؤثر بر توانمندسازی منابع انسانی ستاد مرکزی دانشگاه علوم پزشکی اردبیل . سلامت و بهداشت، ۸ (۵)، ۵۹۶ـ۶۰۶.
رحیمی، ح.، و آقابابایی، ر. (1398). ارتباط توانمندسازی روان‌شناختی با تمایل اعضای هیئت علمی به برنامه‌های بالندگی با نقش میانجی‌گری انگیزش درونی. مطالعات منابع انسانی، 9(2)، 25ـ 46.
رستادمهر، ب.، اشرف گنجویی، ف.، و سجادی هزاوه، س.ح. (1393). اثرات توانمندسازی بر مدیریت دانش در کارکنان فدراسیون های ورزشی. مطالعات مدیریت ورزشی، ۲۵، 185-206.
رضایی جندانی، م.، هویدا، ر.، و سماواتیان، ح. (1394). مفهوم توانمندسازی روان‌شناختی و رابطۀ آن با سرمایۀ روان‌شناختی معلمان. رویکردهای نوین آموزشی، 1، 67ـ 82.
شاه رکنی، س.ح. (1381). مدیریت توانمندسازی کارکنان. توسعۀ مدیریت، 39 ، 44-48.
شکوهی‌ یکتا، م.، دوایی، م.، زمانی، ن.، پورکریمی، ج.، و شریفی، ع. (1392). تأثیر آموزش برنامۀ «من می‌توانم مشکل را حل کنم» بر بهبود مهارت حل مسئله و مهارت‌های اجتماعی دانش‌آموزان پیش‌دبستانی و پایۀ اول. تازه‌های علوم شناختی، 15 (3)، 73-82.
شیخ‌الاسلامی، ع.، سلیمانی، ا.، و محرم‌زاده، ه. (1397). اثربخشی آموزش حل مسئلۀ اجتماعی بر سازگاری و خودکارآمدی دانش‌آموزان زورگو. روان‌شناسی تربیتی، 47، 49ـ 73.
شهبازی، س.، و حیدری، م. (1391). تأثیر آموزش الگوی حل مسئلۀ اجتماعی دزوریلا و گلدفراید بر مهارت حل مسئلۀ دانشجویان پرستاری. نشریۀ پرستاری ایران، 76، 1ـ 9.
صیادی، ع.، و شفیع‌آبادی، ع. (1389). تدوین برنامۀ توانمندسازی روان‌شناختی مبتنی‌بر مدل چندمحوری شغلی و مقایسۀ اثربخشی آن با مدل شناختی توماس و ولتهوس بین مشاوران ‌دبیرستان‌های شهر رشت. فرهنگ مشاوره و روان‌درمانی، 1(1)، 19-48.
عبداللهی، ب، و نوه ابراهیم، ع. (1385). توانمندسازی کارکنان، کلید طلایی مدیریت منابع انسانی. تهران: ویرایش.
قربانی‌زاده، و.، و آقاوردی، ب. (1392). نقش توانمندسازی روان‌شناختی کارکنان در تعالی سازمانی. پژوهش‌های مدیریت منابع انسانی، 5(1)، 87ـ 106.
کاکابرایی، ک.، و مرادی، ع.ر. (1396)، تأثیر آموزش برنامۀ حل مسئله‌محور بر مشکلات رفتاری دانش‌آموزان، https://civilica.com/doc/721839
کامپتون، ب.ر.، وگالاوی، ب. (1999). فرایندهای مددکاری اجتماعی (جلد دوم). ترجمۀ س.ج. صدرالسادات و ف. کریمی(1392). تهران: سمت.
کاوه، د.، سلاجقه، س.، و شیخی، ا. (1398). طراحی مدل فرهنگ سازمانی و بررسی رابطۀ آن با توانمندسازی روان‌شناختی کارکنان. رهیافتی نو در مدیریت آموزشی،9 3، 293-314.
کریمی، ف. (1398). درس‌نامۀ درمان رفتاری شناختی مبتنی‌بر حل مسئلۀ اجتماعی. جزوۀ منتشرنشده.
کشاورز، س.، و کاکاوند، ع.ر. (1396). تأثیر آموزش الگوی حل مسئلۀ اجتماعی برکاهش مشکلات سلوکی دانش‌آموزان دختر بی‌سرپرست. روان‌شناسی مدرسه، 3، 85ـ 100.
کریمی وکیل، ع.ر.، شفیع‌آبادی، ع.، فرح‌بخش، ک.، و یونسی، ج. (1396). اثربخشی برنامۀ آموزشی توانمندسازی روان‌شناختی برمبنای نظریۀ روان‌شناسی فردی آدلر بر درماندگی آموخته‌شدۀ زنان سرپرست خانوار. فرهنگ مشاوره و روان‌درمانی، 31، 23ـ 51.
گودرزوند چگینی، م.، عبدالله‌زاده لاله دشتی، م.، و رضایی کلیدپری، ح.ر. (1397). رابطۀ رهبری اصیل، توانمندسازی روان‌شناختی و رفتارهای مثبت شغلی در کارهای بخش اورژانس. دانشگاه علوم پزشکی گیلان، 107، 61ـ 67.
مرادی، م.، باقرپور والاشانی، م.ع.، زمانی، ر.، و شفیعی، م. (1398)، تأثیر توانمندسازی روان‌شناختی بر خاتمه دادن زودهنگام رویه‌ها و کم گزارش‌دهی زمان کار حسابرسی. حسابداری ارزشی و رفتاری، 7، 1ـ 22.
موحد، ا.، و عباسی، ز. (1398). نقش ابعاد توانمندسازی روان‌شناختی در پیش‌بینی بهزیستی روان‌شناختی کارکنان شبکۀ بهداشت و درمان. مدیریت بهداشت و درمان، 10 (1)، 53ـ 64.
وتن، د.، و کمرون، ک. (1378). تواناسازی و تفویض اختیار. ترجمۀ ب. اورعی یزدانی. تهران: انتشارات مؤسسۀ تحقیقات و آموزش مدیریت وابسته به وزارت نیرو.
Addelyan Rasi, H., & Moula, A.(2015).Toward a conceptual framework for Socio cognitive empowerment:Lessons from Intervention research with women in Iran.clinical Social work Journal,43, 375-387.
Applebaum, S.H., Iaconi, G.D., & Matousek, A. (2007). Positive and negative deviant work place behaviors: Causes,Impacts and Solutions. Corporate Govornance: the Intrernational Journal of business In Society, 7(5), 586-598.
Baker, S.R(2003). A Prospective Longitudinal Investigation of Social problem solving appraisals on adjustment to university,stress, health,and academic motivation and Performanc. Personality and Individual Differences, 935(3), 569-591
Barton, H., & Barton, L.C. ( 2011).Trust and Psychological Empowerment in the Russian work context.Human Resource management Review, 21(3), 201-208.
Beck, S. R., Williams, C., Cutting, N., Apperly, I.A., & Chappell, J. (2016). Individual differences in children's innovative problem-solving are not predicted by divergent thinking or executive functions, philosophical transactions. Phil. Trans. R. Soc. B 371: 20150190. pp 1-11.
Bird, J., & Ozan, M. (2013). Workplace Information Literacy: A Neglected Priority for Community College Libraries. Journal of Business & Finance Librarianship, January 2012.
Blanchard, K.H., Carlos, J.P., & Randolph, A. (2003). Empowerment take more than one minute. Barrett-Koehler Sanfranisco, p.39.
Bowen, D.E., & Lawler, E.E. (1992).The Em powerment of service workers: What, why .,How and When? Sloan Management Review, Spring, 31-40.
Conger,J.A., & Kanungo R.N. (1988). The Empowerment process:Integration theory and practice.Academy of management Review,13(3), 402-471.
Dahlgaard, P., & Dahlgaard, J. J. (2007). Excellence – 25 Years Evolution. Journal of Management History, 4, 371-393.
Dash, S., & Pradhan, R.K. (2014). Determinants and Consequences of organizational citizenship behavior:A theoretical frame work for Indian manufacturing organizations. International Journal of Business and management Intervention, 3(1), 17-27.
Dreer, L .E. , Elliott , T.R., Fletcher, D.C., & Swanson, M. (2005). Social Problem Solving Ability and Psychological Adjustment of persons in Low Vision Rehabilitations. Rehabilitation Psychology, 50(3), 232.
D'Zurilla, T.J., & Nezu, A. M. (2007). Problem-solving therapy: positive approach to clinical intervention. (3rd ed). New York: springer.
Dzurilla, T.J., Nezu, A.M., & Mayden- Oliraves, A. (2002). Social Problam Solving Inventory revised (SPSI-R). Multi-Health Systems.
Erozkan, A. (2014). Analysis of Social problem Solving and social self- efficacy in Prospective teachers. Educational Sciences:Theory and Practice,16(2), 447-455
Erturk, A. (2010). Exploring predictors of organizational Identification moderating role of trust on the association between empowerment, organizational support and Identifications. European journal of work and Organizational Psychology, 19(4), 409-441.
Fusaro, M., & Smith, M. (2018). Preschoolers' inquisitiveness and science- relevant problem solving. Early Childhood Research Quarterly, 42, 119-127.
Gadenne, D., & Bishnu, Sh.)2009(. An investigation of the hard and soft quality management factors of Australian SMEs and their SMEs association with firm performance . International Journal of Quality & Reliability Management, 9, 865-880.
Ginusburg, L., Berta, W., Baumbusch, J., RohitDass, A., Laporte, A, Reid, R.C,…& Taylor, D. (2016). Measuring Work Engagement,Psychologial empowerment and organizational citizenship behavior among health care aides.the Gerontologist,56(2), e1-e11
Fock, H.Chiang, F. y. Au,K.K. and Hui,, M. (2011).The moderating effect of collectivistic orientation In Psychological empowerment and satisfaction relation ship. International journal of Hospitality Management, 30, 319-328.
Karakaya,A.and Yilmaz,K.(2013). Problem Solving approach at organizational development activities : A Research at Karabuk University, 9th Intenational strategic management conferenc. Available online at www. Sciencedirect.com
Koolhaas,W.,Groothhoff, J.W., Boer, M.R., Klink, J.L., & Brouwer, S. (2015). Effectiveness of a Problem Solving based Intervention to Prolong the working life of ageing workers.BMC public Health (open access), 15:76.DoI.,10,1186/s12889-015-1410-5.
Garless, S. (2004). Does Psychological Empowerment Mediate the Relationship Between Psychological Climate and Job Satisfaction?. Journal of Business and Psychology, 4, 405-425.
George, E., & Zakkariya, K. A. (2018). Psychological Empowerment and Job Satisfaction in the Banking Sector. Springer.
Gkorezis, P., & Petridou, E. (2012). The Effect of Extrinsic Rewards on Public and Private Sector Employees' Psychological Empowerment: A Comparative Approach. The International Journal of Human Resource Management, 23(17), 3596-3612.
Greasly, K., & King, N. (2005). Employee Perception of Empowerment. Employee Relations, 4, 354-368
Grossman, D. (2019). The Unintended Effects of Place Based Programs: Fertility and Health Effects of Urban Empowerment Zones. Journal of Health Economics, 63, 114-127.
Hamarta, E. (2009). A Prediction of Self-esteem and life Satisfaction by social Problem Solving.Social Behavior and Personality:An Intarnational Journal, 37(1),73-82.
Klidas, A., Berg, P., & Wilderom, C. (2007). Managing employee empowerment in luxury hotels in Europe. International Journal of Service Industry Management, 18(1), 70-88.
Koberge Christine, S., Boss, R.,Wayme, Senjem Janson, C., & Goodman Erich, A. (1999). Antecedents and Outcomes Empowerment:Empirical Evidence from the health care Industry.Group & Organization Management, 24,71-91.
Kokila, P. (2016). Impact of Employee Empowerment on Job Satisfaction in Banking Sector with Reference to Chennai City. Thesis of Doctor of Philosophy. Maduravoyal University, Chennai.
Lassoued, K., Awad, A., & Ben Guirat, R. (2020). The Impact of management empowerment on Preblem Solving and decision making Skills: the Case of Abu Dhabi University.Management Science Letters,10,769-780.
Mahama, H., & Cheng, M.M. (2013). The effect of Managers enabling Perceptions on Costing System use,Psychological empowerment and task performance. Behavioral Research In Acconnting, 25(1),89-11h.
Miralles, J. D. (2007). Comparison of Quality Management Model: EFQM/ISO/JCAHO (Comparative de 3 Models de Gestion de Calidad: EFQM/ISO/JCAHO). FMC Formacion Medica Continuadean Atencion Primaria, 6, 328-332
Mishra, P. (1992). Job Processing in relational Databases,Acess Computing Surveys (CSUR). 24(1), 63-113.
Mataji Amirruod, M.,Taghdisi, M.H., Shidfar, F., & Gohari, M.R. (2013).The effect of Problem Solving education on food behavior, self-efficacy In overweight or obese women. Journal of Research and Health, 3(3), 422-428.
Major, B., Richards, C., Cooper, M.L., Cozzarelli, C., & Zubek, Y. (1998). Personal resilience, cognitive appraisals and coping: an Integrative model of adjustment to abortion. Journal of personality and social Psychology,74(3),735
Murrell, K. L., and Meredith,M.(2000).Empowering Employee, New York: McGraw- Hill.
Omari,M,S.(2011).Carrer Empowerment and organizational commitment and organizational commitment to the academic Leaders at king Saud University.King Saud University Journal –Sciences,Riyadh,AD23,60-97
Ongori, H., & Shunda, J.P.W. (2008). Managing behind the scenes: Employee empowerment. The International J .
Park, C.L., Moore, P.J., Turner, R.A., & Adler, N.E. (1997). The roles of constructive thinking and optimism in Psychological and behavioral adjustment during Pregnancy. Journal of Personality And Social Psychology, 73(3), 584-592.
Perez, I. (2002). The Effect of Empowerment on Organizational Effectiveness Moderated by Leadership Style: An Applied Assessment. A Dissertation Presented in Partial Fulfillment of the Requirement for the Degree Doctor of Philosophy, Alliant International University.
Quin, R.E., & Spreitzer, G.M. (1997). The Road to Empowerment.Seven Questions every Leader should.Organizational Dynamic, 26(2), 37-51.
Razak, N. A., Aziz, R. A., Rahman, Z. A., & Ali, S. (2018). Empowering Knowledge Sharing in Business. Proceeding of the 2nd Advances in Business Research International Conference (253-260). Springer, Singapore.
Rehman, S.U. (2006). Employee empowerment through Training: A Literature review. Gomal University Journal Research, 22, 33-48.
Shokoohi yekta, M., Parand, A., & Ahmadi, A.(2011). Effects of teaching Problem solving Strategies to Parents of Pre-teens: a Study of Family relationship. Procedia Social and Behavioral Science, 15, 957-960.
Siu, A,M., & Shek, D.T. (2005). The Chinese version of the social problem solving Inventory: Some initial results on reliability and validity.Journal of Clinical Psychology, 61(3), 347-360.
Soetanto, R. (2008). Understanding empowerment from an employee perspective what does it mean and do they want it? Team Performance Management, 14(1/2), 39-55.
Spreitzer, G.M.(1995). Psychological empowerment in the workplace:Dimensions ,mea surment and validation.Academy of Management Journal, 38, 1442-1465.
Sosik, J.J., Chun, J.U., & Zhu,W. (2014). Hang on to your ego: the moderating role of Leader narcissism on relationchips between Leader charisma and follower Psychological empowerment and moral Identity. Journal of Business Ethics, 120(1), 65-80.
 Spreitzer, G. M., & Doneson, D. (2005). Musings on the Past and Future of Employee Empowerment. Handbook of Organizational Development. Thousand Oaks. Sage,311-324.
Sun, L.Y., Zhang, Z., Qi, J., & Chen, Z. (2012). Empowerment and Creativity: A Cross-Level Investigation.The Leadership Quarterly, 23, 55-65.
Sylvia,Y.C.L., kwok, S., Yeung, J., Low, A., Lo, M., & Tam, C. (2015).The roles of emotional Competence and Social Problem Solving in the relationship between Physical abuse and adolescent suicidal Ideation in China. Child Abuse and Neglect, 44, 117-129.
Thomas, K.W., & Velthouse, B.A. (1996). Cognitive Elemets of Empowerment: An Interpretive model of Intrinsic task motivation. Academy of managment Journal, 4, 666-681.
Randolph, W. A., & Sashkin, M. (2002). Can Organizational Empowerment Work in multinational Settings? Academy of management Executive,16(1),102-115.
Wadhwa, D. S., & Verghese, M. (2015). Impact of Employee Empowerment on Job Satisfaction and Organizational Commitment: An Empirical Investigation with Special Reference to Selected Cement Industry in Chhattisgarh. International Journal in Management and Social Science, 3(3), 280-286.
Walker, O. L., Degnan, K. A., Fox, N. A., & Henderson, H. A. (2013). Social problem solving in early childhood: Development change and influence of shyness. Journal of Applied Developmental Psychology, 34(4), 185-193.
Wu,Ya-Ke., & Chu, N. – F. (2015). Introduction of the transtheoretical model and organizational development theory in weight management: A narrative review, obesity Research and clinical practice, in press.corrected proof. Available online at www.sciencedirect.com.
Witek, C.A. (201N). Business growth versus organizatinal development reflected in strategic managemet of polish small , medium and large enterprise. 10th International strategic management conference. www.Availeble online at www.Sciencedirect.com
Whetten, D.A., & Cameron, K.S. (2000). Developing management Skills. Pearson Education.
Zhang, S., Ke, X., Frank Wang, X. H., & Liu, J. (2018). Empowering Leadership and Employee Creativity: A Dual-mechanism Perspective. Journal of Occupational and Organizational Psychology. 91;(4)896-917.
Zhu,W. (2008).The effect of ethical Leadership on follower moral Identity: the mediating role of Psycholosical empowerment.Leadership Review, 8(3), 62-73