روان‌شناسی فرهنگی

روان‌شناسی فرهنگی

تدوین الگوی مفهومی مروّت بر اساس منابع اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشگاه غیرانتفاعی قرآن و حدیث ،قم، ایران
2 دانشگاه قرآن و حدیث، قم، ایران
3 دانشگاه قرآن و حدیث . قم. ایران
10.30487/jcp.2026.552715.1865
چکیده
مروت در منابع اسلامی به عنوان یکی از مکارم اخلاق معرفی شده است. هدف پژوهش حاضر، تدوین الگوی مفهومی مروت بر اساس منابع اسلامی و بررسی میزان روایی آن بود. رویکرد این پژوهش «کیفی» و مشتمل بر «تحلیل محتوای کیفی» بود. جهت تدوین این الگو، منابع روایی با اعتبار بالای متوسط مبنا قرار گرفت، سپس با گردآوری مجموعه داده ها و غربال داده های مرتبط، عملیات کد گذاری در سه مرحله کد گذاری باز، مقوله بندی و شکل گیری تم انجام شد. این یافته ها نشان داد که الگوی مفهومی مروت بر اساس منابع اسلامی را می توان در5 مقوله اصلی؛ «عوامل پدید آورنده»، «زمینه های مثبت و منفی»، «عناصر هسته ای»، «نشانه ها» و «پیامد ها» پی ریزی کرد و روابط میان آنها را تبیین نمود. مقوله اول شامل «عامل شناختی» و «عامل خُلقی» می باشد. مقوله دوم شامل «زمینه های تقویت کننده» و «زمینه های تضعیف/نابود کننده» است. مقوله سوم شامل «عنصر معنوی»، «عنصر اقتصادی»، «عناصر اجتماعی_ارتباطی» و «عناصر انگیزشی_عاطفی» است. مقوله چهارم شامل «نشانه های معنوی»، «نشانه های اقتصادی» و «نشانه های اجتماعی_ارتباطی» است و در نهایت مقوله پنجم شامل «پیامد معنوی»، «پیامد مادی» و «پیامد روانی» می باشد. یافته های فوق را 9 کارشناس بر اساس شاخص های مطابقت و ضرورت ارزیابی کردند که بر این اساس برخی مفاهیم حذف گردید، اما مقوله‌ها تأیید شد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد مروت، فراتر از یک ویژگی تک‌بعدی، الگویی اخلاقی-روان‌شناختی است که تقویت آن می‌تواند زمینه‌ساز بهبود روابط فردی و اجتماعی و ارتقای سلامت اخلاقی و روانی باشد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Developing a Conceptual Model of Muruwwah Based on Islamic Sources

نویسندگان English

Ahmad Moradiani 1
Hamzeh abdi 2
Mohammad Taghi Tabik 3
1 Non-profit University of Quran and Hadith, Qom, Iran
2 University of Quran and Hadith. Qom. Iran
3 University of Quran and Hadith. Qom. Iran
چکیده English

Muruwwah is recognized in Islamic sources as one of the noble traits of character (*makārim al-akhlāq*), and the present study aimed to develop and validate a conceptual model of it based on these sources. Employing a qualitative approach via conventional content analysis, the research analyzed narrative sources of above-average reliability, utilizing open coding, categorization, and theme formation. The findings demonstrate that the conceptual model of Muruwwah consists of five main categories—antecedents (comprising cognitive and dispositional factors), contexts (positive and negative), core elements (spiritual, economic, socio-relational, and motivational-emotional), indicators (spiritual, economic, and socio-relational), and consequences (spiritual, material, and psychological)—along with their defined interrelationships. Following evaluation by nine experts using indices of congruence and necessity, the model’s main categories were validated, despite the elimination of some specific concepts. Ultimately, these findings suggest that Muruwwah is a multidimensional ethical-psychological model that, when reinforced, can foster improved interpersonal and social relationships as well as enhance moral and psychological well-being.

کلیدواژه‌ها English

Muruwwah
humanity
conceptual model
grounded theory
Islamic psychology

مقالات آماده انتشار، اصلاح شده برای چاپ
انتشار آنلاین از 27 مهر 1405

  • تاریخ دریافت 13 آبان 1404
  • تاریخ بازنگری 14 مهر 1405
  • تاریخ پذیرش 27 مهر 1405