کهن‌الگوی «سایه» در رمان روز و شب یوسف، اثر محمود دولت‌آبادی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار، گروه زبان انگلیسی، دانشکدۀ ادبیات فارسی و زبان های خارجی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران.

2 استادیار، گروه ادبیات فارسی‌، پژوهشکدة تحقیق و توسعۀ علوم‌ انسانی «سمت»، تهران، ایران.

چکیده

مقالۀ حاضر به بررسی رمان روز و شب یوسف به قلم محمود دولت‌آبادی می‌پردازد و می‌کوشد با کاربست آراء کارل گوستاو یونگ در باب ناخودآگاه جمعی و کهن‌الگوها خوانشی متفاوت از این رمان به دست دهد. در اندیشۀ یونگ، ناخودآگاهِ جمعیْ منبع انرژی روانی و مخزن تمامی خاطرات بشر است، و کهن‌الگوها نیز ساختارهای ذهنیِ جهان‌شمولی هستند که درکشان از رهگذر تفسیر نمادین رؤیاها، وهم و خیال‌ها، اسطوره‌ها و آیین و سنن حاصل می‌شود. یکی از مهم‌ترین این کهن‌الگوها «سایه» است که از نظر یونگ بُعد اهریمنی و به‌اصطلاح نیمۀ تاریک وجود به حساب می‌آید. این سایهْ همزاد فرد است و زمانی فرد به تعادل روانی و تکامل فرایند فردانیت می‌رسد که این سایه را در وجود خویش تصدیق و ادغام کند. اما یوسف (شخصیت اصلی در رمان دولت‌آبادی) راه انکار را پیش می‌گیرد و با فرافکنی ترس و تشویش‌هایش، کم‌کم به جایی می‌رسد که تشخیص توهم از واقعیت برای او دشوار می‌شود. بنابراین، رودررو شدن با سایه گرچه دشوار و شاید هم هولناک باشد، مرحله‌ای ضروری در مسیر بلوغ ذهنی و روانی است.
 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Shadow Archetype in Mahmud Dowlatabadi's Novel, Yusef's Days and Nights

نویسندگان [English]

  • Masoud Farahmandfar 1
  • Abdolrasoul Shakeri 2
1 Assistant Professor of English Literature, Allameh Tabataba'i University
2 Assistant Professor of Persian Literature, The Institute for Research and Development in the Humanities (SAMT), Tehran, Iran
چکیده [English]

The present article attempts to go through Mahmud Dowlatabadi's novel, Yusef's Days and Nights, and deliver a fresh and different reading of the novel, using the ideas of Carl Gustav Jung on collective unconscious and archetypes. In Jungian theory, collective unconscious is the source of psychological energy and the reservoir of racial memory in mankind. Archetypes are also the universal structures that can be understood through symbolic interpretation of dreams, fantasies, illusions, myths and rituals. One of the most important of these archetypes is the shadow, which is the evil and dark side of the self. The shadow is a person's alter-ego and he/she carries it after him/herself. Unless one accepts and integrates the shadow within themselves, they cannot possibly reach the state of psychological balance and individualization. In the novel, Yusef not only refused to accept and recognize his shadow, he also projects his fears and anxieties unto another character which only exists in his illusions. By and by, his illusions come to take the place of reality. That is why Jung emphasizes the necessity of encountering our shadows, however hard and terrifying it may appear to us.
 
 
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Jung
  • Collective Unconscious
  • Archetype
  • Shadow
  • Dowlatabadi
بیلسکر، ریچارد (2001)، اندیشۀ یونگ، ترجمۀ حسین پاینده (1391)، تهران، فرهنگ جاوید.
ج. مادیورو، رونالدو، و ب. ویلرایت، جوزف (1992)، کهن‌الگو و انگاره‌های کهن‌الگویی، ترجمۀ بهزاد برکت (1382). تهران، ارغنون، ش 22، ص 287­281.
چهل‌تن، امیرحسین، و فریاد، فریدون (1380)، ما نیز مردمی هستیم: گفت‌وگو با محمود دولت‌آبادی، تهران، نشر چشمه، فرنگ معاصر.
حجازی، نصرت، و شاهین، شهناز (1390)، ساختارهای دوقطبی در نوشتار محمود دولت‌آبادی؛ از ذهنیت تقابلی تا اندیشۀ تحلیلی، پژوهش زبان و ادبیات فارسی، ش 22: 199­221.
دولت‌آبادی، محمود (1383)، روز و شب یوسف، تهران، انتشارات نگاه.
سلدن، رامان، و ویدوسون، پیتر (2005)، راهنمای نظریۀ ادبی معاصر، ترجمۀ مخبر، ع (1384)، چاپ سوم، تهران، طرح نو.
شاکری، عبدالرسول، فرهمندفر، مسعود، و آقابابایی، ناصر (1400)، ماه و ماهی: تحلیل فرهنگی روان شناختی سنت عارفانه و روابط عاشقانه در غزل فارسی، روان‌شناسی فرهنگی، 2، 96­77.
فوردهام، فریدا (1953)، مقدمه‌ای بر روان‌شناسی یونگ، ترجمۀ میربهاء، مسعود (2536)، چاپ سوم، تهران، انتشارات اشرفی.
مونرو، آنتونیو (1970)، یونگ، خدایان و انسان مدرن، ترجمۀ مهرجویی، داریوش (1386)، چاپ چهارم، تهران، نشر مرکز.
میرعابدینی، حسن (1380)، صد سال داستان‌نویسی ایران، چاپ دوم، دورۀ دو جلدی، تهران، نشر چشمه.
وِلک، رله، و وارِن، اوستین (1382)، نظریۀ ادبیات، ترجمۀ ضیاء موحد و پرویز مهاجر (1954)، چاپ دوم، تهران، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
یونگ، کارل گوستاو (2006)، ضمیر پنهان (نفس نامکشوف)، ترجمۀ اسماعیل‌پور، ابوالقاسم (1385)، تهران، نشر کاروان.
یونگ، کارل گوستاو (1968)، انسان و سمبول‌‌هایش، ترجمۀ سلطانیه، محمود (1377)، تهران، جامی.
 
Bly, Robert, and William C. Booth (1988), A Little Book on the Human Shadow, New York, HarperCollins.
Guerin, Wilfred L. et al. (2005), A Handbook of Critical Approaches to Literature, Fifth ed, Oxford: Oxford University Press.
Hayman, Ronald (1999), A Life of Jung, New York, W.W. Norton & Co.
Jaffé, A. (1972), From the Life and Work of C. G. Jung, London, Hodder and Stoughton.
Jung, Carl Gustav (2001), Four Archetypes: Mother, Rebirth, Spirit, Trickster, Translated by R.F.C. Hull, London and New York, Routledge.
Jung, Carl Gustav (2011), Memories, Dreams, Reflections, Vintage.
Sheehy, Noel (2004), Fifty Key Thinkers in P