شیوه‌های انگیزشی رفتار اجتماع گرایانه در منابع اسلامی

صبوری, سیدهادی; رفیعی هنر, حمید

doi:10.30487/jcp.2023.322485.1361

شیوه‌های انگیزشی رفتار اجتماع گرایانه در منابع اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

سیدهادی صبوری ¹

حمید رفیعی هنر ²

¹ دانشجوی دکتری روان‌شناسی عمومی، مؤسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی (ره)، قم، ایران .

² استادیار، گروه تربیت، پژوهشکدة اخلاق و معنویت، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، قم، ایران.

10.30487/jcp.2023.322485.1361

چکیده

هدف از این پژوهش، دستیابی به شیوه‌های انگیزشی رفتار اجتماع‌گرایانه در منابع اسلامی است. پژوهش حاضر از نوع کیفی با رویکرد استقرایی به روش تحلیل مضمون بود. جامعۀ پژوهشی شامل کلیۀ منابع دینی اعم از قرآن کریم و منابع روایی شیعه است و نمونه شامل گزاره‌های مشتمل بر شبکۀ مفاهیم مرتبط با رفتار اجتماع‌گرایانه است که از شیوۀ نمونه‌گیری هدفمند به دست آمده است. همچنین اطلاعات و داده‌ها از طریق مطالعه و فیش‌برداری از کتب، مقالات و نیز استفاده از کتابخانه‌های الکترونیک جمع‌آوری و طبقه‌بندی شده است. برای اطمینان‌پذیری پژوهش، از قرآن و منابع متعدد روایی برای جمع‌آوری داده‌ها استفاده شده است، مقایسه‌های مکرر مضامین به دست آمده با یکدیگر و تطبیق آنها با داده‌ها و بهره‌مندی از نظرات 5 کارشناس اسلامی و روان‌شناسی در گام‌های تحلیل داده‌ها استفاده شده است. داده‌های حاصل از منابع اسلامی مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت؛ در نهایت 57 کد اولیه، 6 مضمون و 16 زیر مضمون به دست آمد. نتایج پژوهش حاضر نمایانگر این است که در منابع اسلامی برای ترغیب افراد به رفتار اجتماع‌گرایانه از چهار شیوۀ شناختی شامل توجه دادن به آثار رفتار اجتماع‌گرایانه، باور به پیش‌فرض‌های انسانی، تحریفات شناختی و رفع آنها و ارزش‌گذاری، شیوۀ عاطفی شامل وعدۀ الهی و شیوۀ رفتاری شامل الگودهی بهره برد که عمدۀ تمرکز روی شیوه‌های شناختی است چرا که بیشترین مضمون را به خود اختصاص داده است.

کلیدواژه‌ها

رفتار اجتماع‌گرایانه

انگیزش

منابع اسلامی

نوع‌دوستی

عنوان مقاله English

Motivational methods of prosocial behavior in Islamic sources

نویسندگان English

syydhadi sabori ¹

Hamid Rafieihonar ²

¹ PhD in General psychology, Imam Khomeini Educational and Research Institute, Qom, Iran .

² Assistant Professor, Islamic Sciences and Culture Academy, Qom, iran.

چکیده English

The purpose of this study is to achieve the motivational methods of prosocial behavior in Islamic sources. The present study was a qualitative study using content analysis method. The research community includes all religious sources, including the Holy Quran and Shiite narrative sources, and the sample includes statements containing a network of concepts related to prosocial behavior, which is obtained from purposeful sampling. Information and data have also been collected and classified through the study and recording of books, articles, and the use of electronic libraries. To make the research reliable, the Qur'an and various narrative sources have been used to collect data. Frequent comparisons of the obtained themes with each other and their matching with the data and using the opinions of 5 religious and psychological experts in the data analysis steps have been used. Data from Islamic sources were analyzed; Finally, 57 initial codes, 6 themes and 16 sub-themes were obtained. The results of the present study show that in Islamic sources to encourage people to prosocial behavior, four cognitive methods including paying attention to the consequences of prosocial behavior, principles of humanity, cognitive distortions and valuing, emotional method including divine promise and behavioral method including patterning. The main focus is on cognitive methods because it has the most content.

کلیدواژه‌ها English

prosocial behavior

Motivation

Islamic sources

Altruism

آذربایجانی، م. (1390)، روانشناسی اجتماعی با نگرش به منابع اسلامی، تهران: سمت.

آمدی، ع. (1461ق)، غررالحکم و درر الکلم، قم: دارالکتاب الاسلامی.

ابن شهرآشوب مازندرانی، م. (1379ق)، مناقب آل ابی طالب علیه السلام، قم: علامه.

ابن بابویه، م. (1378ق)، عیوان الاخبار الرضا علیه السلام، تهران: نشرجهان.

ابن بابویه، م. (1362)، الخصال، قم: جامعه مدرسین.

ابن بابویه، م. (1403ق)، معانی الاخبار، قم: انتشارات اسلامی.

الفقی، م. ک. (1403ق)، خلق الایثار، منبر الاسلام، 1، 128.

ایمانی فر، ح. ر. (1391)، بخشش از دیدگاه روانشناسی و قرآن کریم، انسان پژوهی دینی، 27، 135155.

اتکینسون، ر. ا. (1996)، زمینه روانشناسی هیلگارد، ترجمه م.ن. براهنی (1385)، تهران: رشد.

بدار، ل. (1999)، روانشناسی اجتماعی، ترجمه ح. گنجی. (1380)، تهران: ساوالان.

بیرهوف، ب. ه. و. (2002)، رفتارهای اجتماعی مطلوب از دیدگاه روانشناسی اجتماعی، ترجمه ر. صادقی نژاد، (1387)، تهران: گل‌آذین.

بارون، ر. (1931)، روانشناسی اجتماعی، ترجمه ی. کریمی. (1389)، تهران: نشر روان.

بحرانی، س. ه. (1374)، البرهان فی تفسیر القرآن، قم: موسسه بعثه.

پسندیده، ع. (1388)، اخلاق‌پژوهی حدیثی، تهران: سمت.

جعفری‌هرندی، ر. (1387)، تحلیل محتوا روشی پرکاربرد در مطالعات علوم اجتماعی، رفتاری و انسانی با تأکید بر تحلیل محتوای کتاب‌های درسی، روش‌شناسی علوم انسانی، 55، 3358.

حاجی‌زاده، ا و اصغری، م. (1390)، روش‌های و تحلیل‌های آماری با نگاه به روش تحقیق در علوم زیستی و بهداشتی، تهران: جهاد دانشگاهی.

حر عاملی، م. (1409ق)، وسائل الشیعه، قم: موسسه آل البیت علیهم السلام.

دیلمی، ح. (1412ق)، ارشاد القلوب، قم: الشریف الرضی.

راغب اصفهانی، ح. (1412ق)، مفردات الفاظ قرآن، بیروت: دار القلم.

راغب اصفهانی، ح. (1380)، مفردات الفاظ قرآن، ترجمه ح. خداپرست، قم: دفتر نشر نوید اسلامی.

رحیمی، م، سلیمانی، س. (1395)، نقش عذرخواهی و بخشش در پایداری زندگی اجتماعی، پژوهش‌های اخلاقی، 26، 7087.

ربر، آ. ا. (1940)، فرهنگ روانشناسی ( توصیفی)، ترجمۀ کریمی. (1390)، تهران: رشد.

زمانی، ف. (1395)، «جایگاه عفو و صلح در آموزه‌های دینی»، مطالعات ادبیات، عرفان، فلسفه، 2، 267285.

شریف الرضی، م. (1414ق)، نهج البلاغه، قم: هجرت.

شرف‌الدین، س. ح. (1396)، ارزش‌های اجتماعی از منظر قرآن کریم، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.

صبوری، س. ه. (1399)، رفتارحمایتی: واژگان مرتبط و انواع آن در منابع اسلامی، معرفت، 8، 7988.

صلیبی، ژ. (1382)، فرهنگ توصیفی روانشناسی اجتماعی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.

طباطبایی، س. م. ک. (1390)، منطق فهم حدیث، قم: انتشارات موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).

طریحی، ف. د. (1375)، مجمع البحرین، تهران: مرتضوی.

طوسی، م. (1407ق)، تهذیب الاحکام، تهران: دار الکتب الاسلامیه.

عابدی جعغری، ح. (1390)، تحلیل مضمون و شبکه مضامین: روشی ساده و کارآمد برای تبیین الگوهای موجود در داده‌های کیفی. اندیشه مدیریت راهبردی، 2، 151198.

فیض کاشانی، م. م. (1406ق)، الوافی، اصفهان: کتابخانه امام امیرالمومنین علیه السلام.

فیروزیان، ش. (1398)، مقدمه‌ای بر روانشناسی از دیدگاه قرآن بر اساس آثار آیت الله مصباح یزدی، قم: موسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی (ره).

قطبی، ث. (1395)، تحلیل عناصر معنایی واژه اخلاقی ایثار در قرآن کریم، 24، 147132.

کلینی رازی، م. (1341)، اصول کافی، ترجمه م. ب. کمره‌ای، قم: اسوه.

کلینی رازی، م. (1429ق)، کافی، قم: دار الحدیث.

کوفی اهوازی، ح. (1404ق)، المومن، قم: مؤسسة الإمام المهدی علیه السلام‏.

گلیزواره قمشه‌ای، غ. ر. (1382)، ایثار، کتاب ماه دین، 70و71، 2639.

لیثی واسطی، ع. (1376)، عیون الحکم و المواعظ، قم: دار الحدیث.

لسانی فشارکی، م. ع. (1396)، عفو و صفح در کتاب و سنت، بصیرت و تربیت اسلامی، 41، 6884.

مجلسی، م. ب. (1403ق)، بحارالانوار، بیروت: دار احیاء التراث العربی.

منسوب به علی بن موسی الرضا علیه سلام. (1406ق)، الفقه المنسوب الی الامام الرضا علیه سلام، مشهد: موسسه آل البیت علیهم سلام.

مکارم شیرازی، ن. (1373)، پیام قرآن، قم: نسل جوان.

مصطفوی، ح. (1368)، التحقیق فی کلمات القرآن، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.

مظاهری، م. (1390)، مثلث ایمان الگوی ابعادی رابطه انسان با خدا، قم: دارالحدیث.

نوری، ح. (1408ق)، مستدرک الوسائل، قم: موسسه آل البیت علیهم السلام.

Christopher, J. (2011), The Link Between Religion and Helping Others: The Role of Values, Ideas and Language, Journal of Sociology of Religion, 72 (4), 435-455.

David, O. S., Jonathan, L. F., & Letitia, A. P. (1985), Social Psycholohy, New York: United states of America.

Holger, B. (2011), Identity, prosocial behavior, and generative concern in German and Cameroonian so adolescents, Journal of Adolescence, 34, 629-650.

Nicola, L. (2010), Social image concerns and prosocial behavior: Field evidence from a nonlinear incentive scheme, Journal of Economic Behavior & Organization,75, 225-245.