روان‌شناسی فرهنگی

روان‌شناسی فرهنگی

سازة خودفزون‌دهی مرضی در منابع دینی؛ شرایط علّی و پیامدها

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
مجتبی حافظی 1
علی رضا فاضلی مهرآبادی 2
1 دانشجوی دکتری روان‌شناسی، گروه روان‌شناسی، پژوهشکدة علوم رفتاری، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، قم، ایران.
2 دانشجوی دکتری، روان‌شناسی سلامت، دانشکده روان‌شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه تهران.
10.30487/jcp.2023.331093.1391
چکیده
این پژوهش، با هدف بررسی شرایط علّی و پیامدهای سازة خودفزون‌دهی مرضی در متون دینی صورت گرفت. با رویکردی کیفی، جمع‌آوری متون و رسیدن به متون برگزیده با استفاده از روش حوزه‌های معنایی و تجزیه‌و‌تحلیل متون با استفاده از روش تحلیل محتوای کیفی مایرینگ به شیوة تحلیل محتوای استقرایی انجام گرفت. بدین منظور 93 کد باز، 18 کد محوری و 3 کد انتخابی به‌عنوان مقولة عمده شناسایی و مدل مفهومی ترسیم شد. یافته‌های حاصل از پژوهش نشان داد که سازة خودفزون‌دهی مرضی دارای 11 شرط علّی (عدم شناخت سرانجام زندگی، شیفتگی به زندگی دنیا، بی‌نهایت‌طلبی ذاتی، نگاه به توانگرتر از خود، خوددوستی، بدگمانی و عدم اعتماد به رازقیت خداوند، فراموش کردن مالکیت اصلی نعمت‌ها، شک و عدم ایمان به خداوند، احساس حقارت درونی، گمان به جاودانه شدن زندگی با اموال و ترس از فقر) و 7 پیامد (زیادتر شدن خواسته‌ها با رسیدن به آن‌ها، معیوب شدن فرایند خردورزی، باقی گذاشتن اموال خود برای آیندگان، از دست دادن دوستان، مورد نفرت دیگران واقع شدن، از بین رفتن اعتبار اجتماعی و زیاد نشدن دارایی) است.
 
کلیدواژه‌ها
حرص
طمع
بخل
منابع اسلامی
خودفزون‌دهی مرضی

عنوان مقاله English

Morbid Self-Maximizing Structure In Islamic sources ; Causal Conditions and Consequences.

نویسندگان English

mojtaba hafezi 1
alireza fazeli mehrabadi 2
1 PhD student psychology ,Department of psychology, Research Institute of behavioral sciences, Research Institute of Hawzah and university,Qom, iran
2 PhD Student in Health Psychology, Tehran University, Iran.
چکیده English

The aim of this study was to investigate the causal conditions and consequences of morbid Self-Maximizingn in Islamic texts and to evaluate its validity. First, with a qualitative approach, texts were collected and selected texts were obtained using the semantic domain method and texts were analyzed using the qualitative content analysis method, and inductive content analysis was performed. For this purpose, 93 open codes, 18 central codes and 3 selected codes were identified as the main categories and a conceptual model was drawn. Then, in a quantitative approach, the content validity of the model was measured using the method of evaluating the opinions of experts and by calculating the content validity index in two stages. Findings of the study showed that the structure of Morbid Self-Maximizing has 11 causal conditions (lack of knowledge of the end of life, fascination with worldly life, innate inferiority, looking richer than oneself, selfishness, suspicion and distrust of God's pleasure, forgetting the main ownership of blessings) Doubt and disbelief in God, feelings of inner inferiority, suspicion of immortalizing life with wealth and fear of poverty Giving friends, being hated by others, losing one's reputation and not increasing one day). The results of this study have provided a good basis for scale design and related therapeutic intervention.

کلیدواژه‌ها English

"Maximizing"
"Stinginess"
"Greed"
"covetousness"
"Islamic sources"
قرآن کریم.
آذری، هانیه. (۱۳۹۸)، شاخصها و مصادیق بخل در قرآن و حدیث، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه ایلام.
ابن‌ اشعث‌، محمد بن محمد. (بی‌تا)، الجعفریات (الاشعثیات)، مکتبة نینوی الحدیثة.
‏‫ابن‌بابویه، محمد بن علی. (۱۳۷۶)، الأمالی ( للصدوق)، ترجمه م. کمره‎‌ای، کتابچی.
‏‫ابن‌بابویه، محمد بن علی. (۱۳۶۲)، الخصال، قم، جماعة المدرسین فی الحوزة العلمیة بقم، مؤسسة النشر الإسلامی.
‏‫ابن‌بابویه، محمد بن علی. (۱۳۸۵)، علل الشرائع، مکتبة الداوری.
‏‫ابن‌بابویه، محمد بن علی. (۱۴۰۳)، معانی الأخبار، تصحیح ع. غفاری، قم، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، دفتر انتشارات اسلامی.
‏‫ابن‌بابویه، محمد بن علی. (۱۴۱۳)، من لا یحضره الفقیه، تصحیح ع. غفاری، قم، جماعة المدرسین فی الحوزة العلمیة بقم، مؤسسة النشر الإسلامی.
‏‫ابن‌شعبه، حسن بن علی. (۱۴۰۴)، تحف العقول عن آل الرسول صلی الله علیهم، ترجمه ا. جنتی، تهران، امیر کبیر.
‏‫احمدی‌ تهرانی‌، علی‌. (۱۳۹۷)، اخلاق‌ اسلامی‌، کانون‌ نشر کتاب‌.
‏‫اسماعیل زاده، الهام. (۱۳۹۴)، حرص از منظر قرآن و روایات، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه شیراز.
المتقی الهندی، علی بن حسام الدین. (۱۴۱۹)، کنز العمّال فی سنن الاقوال و الافعال، قم، دارالکتب العلمیه.
‏‫ترکاشوند، جواد؛ زارعی توپخانه، محمد؛ هراتیان، عباس‌علی؛ و احمدی، محمدرضا. (۱۳۹۷)، رابطه روان‌بنه‌های ناسازگار اولیه، ویژگی‌های شخصیتی و صفت اخلاقی حرص، روانشناسی و دین، 41، 63­76.
تمیمى آمدى‏، عبدالواحد بن محمد. (۱۴۱۰)، غرر الحکم و درر الکلم‏، تصحیح س. م. رجایی، دار الکتاب الإسلامی.
جعفر بن محمد (ع)، ابوعبدالله. (۱۴۰۰)، مصباح الشریعة، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
‏‫جواهری، محمدرضا. (۱۳۹۵)، واکاوی مفهوم حرص در اخلاق اسلامی در پرتو احادیث امام رضا (ع)، فرهنگ رضوی، 16، 143­176.
حافظی، مجتبی. (1399)، مدل مفهومی مرکزیت‌بخشی نابهنجار به خود در منابع اسلامی، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، مؤسسه آموزش عالی اخلاق و تربیت.
حلوانی، حسین بن محمد. (۱۴۰۸)، نزهة الناظر و تنبیه الخاطر، مدرسة الإمام المهدی (علیه السلام‏).
‏‫داودی، عبدالوحید؛ و گلزاری، محمود. (۱۳۹۲)، نشانه‌شناسی کبر، حرص و حسادت در منابع اسلامی با گرایش روانشناسی مثبت، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه علامه طباطبایی.
‏‫‏‫دیلمی، حسن بن ابوالحسن. (۱۴۰۸)، أعلام الدین فی صفات المؤمنین، مؤسسة آل البیت (علیهم السلام) لإحیاء التراث.
‏‫ساطوریان، عباس؛ رضاییان، حسین؛ صادقی سرشت، علی؛ و رضایی گل آبادی، انسیه. (۱۳۹۵)، مدل ساختاری روان آزردگی: نقش روان‌بنه‌های ناسازگار اولیه، حرص و حسادت، اسلام و پژوهش های روان شناختی، 3، 37­58.
‏‫شاملی، نصرالله؛ و بنائیان اصفهانی، علی. (۱۳۹۰)، تبیین میدان معنی‌شناسی مفهوم بخل در نهج‌البلاغه، مشکات، 110.
‏‫شریف الرضی، محمد بن حسین. (۱۴۱۴)، نهج البلاغة (صبحی صالح)، (صبحی صالح، مصحح)، مؤسسة دار الهجرة.
شمسی نژاد، فاطمه سادات؛ منیرپور، نادر؛ هراتیان، عباس‌علی. (1396)، روابط صفت‌های اخلاقی حرص و تکبر با طرح‌واره‌های ناسازگار اولیه، روان‌شناسی فرهنگی، 2، 73­94.
‏‫صیادی شهرکی، رقیه؛ و میرزائی، پوران. (۱۳۹۵)، تحلیل کاربرد گزاره های معنایی بخل در آیات و روایات، مشکات، 132، 15­35.
‏‫طباطبائی، محمدحسین. (۱۴۱۷)، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، دفتر انتشارات اسلامی.
‏‫طباطبایی، محمدکاظم. (۱۳۹۸)، منطق فهم حدیث، قم، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).
‏‫علی بن موسی ‎(ع)، ابوالحسن. (۱۴۰۶)، الفقه المنسوب للإمام الرضا علیه السلام و المشتهر بفقه الرضا، مؤسسة آل البیت (علیهم السلام) لإحیاء التراث.
‏‫فخررازی، محمدبن عمر. (۱۴۲۰)، التفسیر الکبیر (مفاتیح الغیب)، چاپ سوم، داراحیاء التراث.
‏‫‏‫کاظمی، ی؛ و جعفری، ا. (۱۳۹۵)، گونه‌شناسی پیامدهای بخل در سبک زندگی اسلامی، پژوهشنامه اخلاق، (34)، 7­20.
کلینی، محمد بن یعقوب. (۱۴۲۹)، کافی (ط­ دار الحدیث)، تصحیح م. درایتی، قم، مؤسسه علمی فرهنگی دارالحدیث.
‏‫لیثی واسطی، علی بن محمد. (۱۳۷۶)، عیون الحکم و المواعظ، (حسین حسنی بیرجندی، محقق)، قم، مؤسسه علمی فرهنگی دار الحدیث.
مجلسی، محمدباقر. (۱۴۰۳)، بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار (علیهم السلام)، دار احیاء التراث العربی.
‏‫مصطفوی‌، حسن‌. (۱۴۱۶)، التحقیق‌ فی‌ کلمات‌ القرآن‌الکریم‌، ‏‫وزاره‌ الثقافه‌ و الارشاد الاسلامی‌، مؤسسه‌ الطباعة‌ و النشر.
‏‫معتمد لنگردوی، فرشته؛ و فتاحی زاده، فتحیه. (۱۳۹۶)، تحلیل محتوای احادیث رضوی در موضوع «بخل» با رویکرد تربیت اخلاقی، آموزه هایی تربیتی در قرآن و حدیث، 5، 71­90.
‏‫معروفی، یحیی؛ و یوسف زاده، محمدرضا. (۱۳۸۸)، تحلیل محتوا در علوم انسانی (راهنمای عملی تحلیل کتابهای درسی)، سپهر دانش.
مفید، محمد بن محمد. (۱۴۱۳)، الإختصاص، تصحیح ع.ا. غفاری و م. موسوی زرندی، الموتمر العالمى لالفیة الشیخ المفید.
‏‫مکارم شیرازی، ناصر. (۱۳۷۷)، اخلاق در قرآن، امام علی بن ابی طالب (ع).
‏‫نراقی، احمد. (۱۳۷۸)، معراج السعاده، مؤسسه‌ انتشارات‌ هجرت.
‏‫نراقی، محمد‌مهدی. (۱۳۷۷)، جامع السعادات، تصحیح م. کلانتر، مؤسسه الاعلمی للمطبوعات.
Auerbach, J. S., (2006), Review of self-relations in the psychotherapy process. [Review of the book Self-Relations in the psychotherapy process, by J. C. Muran]. Psychotherapy: Theory, Research, Practice, Training, 43(1), 122–123.
Berdal, M. (2005), Beyond greed and grievance--and not too soon, Review of International Studies, 31(4), 687.
Butcher, J. N., Mineka, S., & Hooley, J. M., (2017), Abnormal Psychology, Pearson Education India.
D’Souza, J. (2015), Greed: Crises, causes, and solutions, International Journal of Humanities and Social Science, 5(7), 1-6.
Fromm, E. (1941), Escape from Freedom, New York (Avon Books) 1965.
Glaser, B. G., Strauss, A. L., & Strutzel, E. (1967). The discovery of grounded theory; strategies for qualitative research.
Glaser, B. G., & Strauss, A. L., (1967), The discovery of grounded theory: strategies for qualitative theory, Nursing research, 17(4), 364.
Goldbart, S., Jaffe, D. T., & DiFuria, J., (2004), Money, meaning, and identity: Coming to terms with being wealthy, Psychology and Consumer Culture: The Struggle for a Good Life in a Materialistic World, 189–210.
Halgin, P., & Whitbourne, S., (2014), Abnor mal Psychology: Clinical Perspectives on Psychological Disorders (4th), McGraw-Hill College.
Knafo, A., Israel, S., Darvasi, A., Bachner-Melman, R., Uzefovsky, F., Cohen, L., Feldman, E., Lerer, E., Laiba, E., Raz, Y., Nemanov, L., Gritsenko, I., Dina, C., Agam, G., Dean, B., Bornstein, G., Ebstein, R. P., (2008), Individual differences in allocation of funds in the dictator game associated with length of the arginine vasopressin 1a receptor RS3 promoter region and correlation between RS3 length and hippocampal mRNA, Genes, Brain and Behavior, 7(3), 266–275.
Krekels, G., & Pandelaere, M. (2015), Dispositional greed, Personality and Individual Differences, 74, 225-230.
Lee, K., & Ashton, M. C., (2006), Further assessment of the HEXACO Personality Inventory: Two new facet scales and an observer report form, Psychological Assessment, 18(2), 182.
Linley, P.A., Joseph, S., & Seligman, M., (2004), Positive Psychology in Practice, Wiley Hoboken, NJ.
Lopez, S. J., (2011), The Encyclopedia of Positive Psychology, John Wiley & Sons.
Lopez, S. J., Pedrotti, J. T., & Snyder, C. R. (2018), Positive Psychology: The Scientific and Practical Explorations of Human Strengths, Sage publications.
Magyar-Moe, J. L., (2009), Therapist’s Guide to Positive Psychological Interventions, Academic Press.
Mayring, P., (2004), Qualitative content analysis, A Companion to Qualitative Research, 1(2), 159–176.
Navaro, L., & Schwartzberg, S. L., (2007), Envy, Competition and Gender: Theory, Clinical Applications and Group Work, Routledge.
Nikelly, A., (2006), The pathogenesis of greed: Causes and consequences, International Journal of Applied Psychoanalytic Studies, 3(1), 65–78.
Peterson, C., (2000), The future of optimism, American psychologist, 55(1), 44.
Polit, D.F., & Beck, C., (2006), The content validity index: are you sure you know what’s being reported? Critique and recommendations, Research in Nursing & Health, 29(5), 489–497.
Schultz, D. P., & Schultz, S., (2016), Theories of Personality, Cengage Learning.
Schwartz, Barry; Ward, Andrew; Monterosso, John; Lyubomirsky, Sonja; White, Katherine; & Lehman, Darrin R. (2002), Maximizing versus satisficing: happiness is a matter of choice, Journal of Personality and Social Psychology, 83(5), 1178.
Seligman, M. E., (2002), Authentic Happiness: Using the New Positive Psychology to Realize Your Potential for Lasting Fulfillment, Simon and Schuster.
Strauss, A., & Corbin, J., (1990), Basics of Qualitative Research, Sage Publications.
Thomas, D. R., (2006), A general inductive approach for analyzing qualitative evaluation data, American Journal of Evaluation, 27(2), 237–246.
Trier, J. (1934), Das Sprächliche Feld. Ein Auseinandersetzung. Neue Jahrbücher Für Wissenschaft Und Jugendbildung, 10, 428-449. (Available from Neuefeind, L. (2004) Die Wortfeldtheorie, Munchen: GRIN Verlag).
Geschichte eines sprachlichen Feldes. (No Title), Waltz, C.F., & Bausell, R. B., (1981), Nursing research: Design, Statistics, and Computer Analysis, FA Davis Company.
روان‌شناسی فرهنگی
دوره 7، شماره 1
شهریور 1402
صفحه 43-60

  • تاریخ دریافت 06 اسفند 1400
  • تاریخ بازنگری 24 خرداد 1401
  • تاریخ پذیرش 20 مرداد 1402