روان‌شناسی فرهنگی

روان‌شناسی فرهنگی

مولفه های مسئولیت پذیری اجتماعی مبتنی بر منابع اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی کارشناسی ارشد، روان‌شناسی اسلامی، گرایش مثبت‌گرا، دانشگاه قرآن و حدیث، قم، ایران
2 استادیار، گروه روان‌شناسی، دانشگاه بین المللی المصطفی، قم، ایران.
چکیده
پژوهش حاضر با هدف شناسایی مؤلفه‌های مسئولیت‌پذیری اجتماعی در منابع اسلامی انجام شده است. برای استخراج مؤلفه‌های مفهومی از روش تحلیل کیفی محتوای متون دینی شجاعی استفاده شد. فرایند کار به این صورت بود که ابتدا مفاهیم و واژه‌های مرتبط با مسئولیت‌پذیری اجتماعی در منابع اسلامی شناسایی شد. در مرحلة بعد با به‌کارگیری اصول تحلیل متن محتواهای استنباطی مربوط به گزاره‌های هر مؤلفه استخراج و تعریف کاربردی از آن مؤلفه ارائه شد. مؤلفه‌ها و محتوای استنباطی برای مشخص شدن میزان مطابقت و ضرورت آن‌ها برای سازة مسئولیت‌پذیری اجتماعی به 7 متخصص ارائه و با توجه به نظرات آن‌ها نمرات میزان مطابقت و ضرورت مؤلفه‌ها برای جمع‌بندی و تحلیل نهایی بررسی شد. نتایج پژوهش 12 مؤلفه آگاهی از تکالیف اجتماعی، پذیرش، التزام و تعهد اجتماعی، توجه به نیازهای دیگران، اهتمام به امور مسلمین، روحیة اخوت، انصاف، پیوندجویی اجتماعی، خیرخواهی برای دیگران، تعاون و یاری‌رسانی، امر به معروف و نهی از منکر و ولایت‌پذیری را برای مسئولیت‌پذیری اجتماعی نشان داد. یافته‌های این پژوهش برای ساخت پروتکل و مقیاس مسئولیت‌پذیری اجتماعی می‌تواند کاربرد داشته باشد.
 
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The components of social responsibility based on Islamic sources

نویسندگان English

Ahmad Farshadfar 1
Mohammad Sadegh shojaei 2
1 Quran and Hadith University
چکیده English

The present study aimed to identify the components of social responsibility in Islamic sources. To extract conceptual components, the method of qualitative analysis of the content of religious texts was used. The process was such that first the concepts and words related to social responsibility were identified in Islamic sources. In the next step, using the principles of text analysis, inferential contents related to the propositions of each component were extracted and a practical definition of that component was presented. Inferential components and content were presented to 7 experts to determine the degree of compliance and their necessity for the structure of social responsibility, and according to their opinions, CVI and CVR scores were reviewed for final summarization and analysis. Results of the research: 12 components of awareness of social duties, acceptance, commitment and social commitment, attention to the needs of others, concern for the affairs of Muslims, spirit of brotherhood, fairness, social bonding, benevolence for others, cooperation and helping, commanding the good and forbidding Denied and showed acceptance for social responsibility. The findings of this study can be used to build a protocol and a scale of social responsibility.
 
 
 

کلیدواژه‌ها English

social responsibility
community
responsibility
Islamic sources
قرآن کریم
اسمیت، ادوارد و نولن هوکسیما، سوزان و فردریکسون، باربارا و لافتس، جفری (2003)، زمینه روان‌شناسی هیلگارت، ترجمه نصرت الله پورافکاری (1385)، تهران، انتشارات شهرآب.
ازکمپ، استوارت (1995)، روان‌شناسی اجتماعی کاربردی، ترجمه فرهاد ماهر (1377)، مشهد، انتشارات آستان قدس رضوی.
بارون، رابرت و بیردن، دان و برنسکامب، نایلا (2004)، روان‌شناسی اجتماعی، ترجمة یوسف. کرمی (1394)، تهران، انتشارات روان.
ورنر بیرهف، هانس (2002)، رفتارهای اجتماعی مطلوب از دیدگاه روان‌شناسی اجتماعی، ترجمة رضوان. صدقی نژاد(1387)، تهران، نشر گل آذین.
برکوویتز، ل (1972)، روان‌شناسی اجتماعی، ترجمة م. ح. فرجاد و ع. محمدی اصل (1387)، تهران، انتشارات اساطیر.
پسندیده، ع (1398)، روش فهم روانشناختی متون دینی، مشهد، انتشارات آستان قدس رضوی.
حکیمى، م. ر. و حکیمى، م و حکیمى. ع ‏(1380)، الحیاة، ترجمة ا. آرام، تهران،‏ دفتر نشر فرهنگ اسلامى.‏
عمید، ح (1350)، فرهنگ عمید، تهران، انتشارات جاویدان.
کافی، م (1394)، نظریه اجتماعی ارتباط در قرآن، قم، نشر پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
کمانی نجف آبادی، م (1400)، مدل مسئولیت‌پذیری اجتماعی قرآن، قم، انتشارات دارالحدیث.
لوک بدار، ژ و لوک لامارش (2015)، روان‌شناسی اجتماعی، ترجمة حمزه گنجی (1380)، تهران، انشارات ساوالان.
معین، م (1383)، فرهنگ معین، تهران، مؤسسه انتشارات امیرکبیر.
هفرن. ک و ا. بونیول (2011)، روان‌شناسی مثبت‌نگر نظریه‌ها، پژوهش‌ها و کاربست‌ها، ترجمة م.ت. تبیک و م. زندی (1397)، قم، انتشارات دارالحدیث.
ایزدی، ص و عزیزی شمامی، م (1388)، ضرورت برخورداری دانشجویان از دانش شهروندی و مسئولیت‌پذیری اجتماعی در فرایند جهانی شدن، مطالعات برنامه درسی، 15، 60­82
اسماعیلی، ه و ح. رفیعی هنر و م. حسن زاده توکلی (1400)، تدوین مدل مفهومی مقابله با استرس بر اساس آیات قرآن با تأکید بر استرس‌های ناشی از روابط بین فردی، روان‌شناسی فرهنگی، 9، 112­137
خلیلیان شلمزاری، م (1400)، مؤلفه‌ها و مدل مفهومی امید بر اساس آیات قرآن کریم، خوانشی با رویکرد روانشناختی، روان‌شناسی فرهنگی، 10، 1­24
رستمیان، م. ع (1393)، مسئولیت‌پذیری و وظیفه‌شناسی از دیدگاه قرآن و روایات اهل بیت (علیهم السلام)، پژوهشنامه حکمت اهل البیت (ع)، 2: 31­50.
شجاعی، م (1399)، روش تحلیل کیفی محتوای متون دینی: مبانی نظری و مراحل اجرا، مطالعات اسلام و روان‌شناسی، 27، 41­73
سبحانی نژاد، م و آب نیکی، ز (1391)، بررسی میزان توجه به مؤلفه‌های مسئولیت‌پذیری اجتماعی در محتوای برنامه درسی دوره متوسطه نظری ایران در سال 1390­1389، اندیشههای نوین تربیتی، 1، 16­59
سبحانی نژاد، م و فردانش، ه (1379)، مسئولیت‌پذیری اجتماعی در برنامه درسی کنونی دوره ابتدایی ایران، مدرس علوم انسانی، 14، 95­114
سبحانی نژاد، م و ح. نجفی (1393)، تحلیل ابعادشناسانة مسئولیت‌پذیری در سبک زندگی اسلامی، سراج منیر، 16، 151­170.
نوعی، زهرا و معتمدی، عبدالله (1398)، تدوین و اعتباریابی برنامه آموزشی مبتنی بر مسئولیت‌پذیری اجتماعی برای نوجوانان در معرض خطر، علوم اجتماعی (فردوسی مشهد)، 2، 274­247.
ابن بابویه، محمد بن علی‏ (381ق)، من لا یحضره الفقیه، محقق/ مصحح: غفارى، على اکبر، قم، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم‏.
ابن بابویه، محمد بن علی (381ق)، من لا یحضره الفقیه، ترجمة غفارى،علی اکبر و غفارى، محدجواد و بلاغى، صدر. محقق/ مصحح: غفارى، علی اکبر (1367)، تهران،‏ نشر صدوق.‏‏
طوسى، محمد بن حسن (460ق)، تهذیب الأحکام، محقق: خرسان، حسن (1407) تهران، انتشارات دار الکتب الإسلامیه.
فیومى، احمد بن محمد (770ق)، المصباح المنیر، قم، مؤسسه دار الهجرة.
کلینى، محمد بن یعقوب (1407)، الکافی (قرن4)، محقق/ مصحح: غفارى علی اکبر و آخوندى، محمد، تهران، انتشارات ‏دار الکتب الإسلامیة.
کلینى، محمد بن یعقوب (1375)، أصول الکافی، ترجمة کمره‌اى، محمد باقر، قم، انتشارات اسوه.
کلینى، محمد بن یعقوب (1429ق)، أصول الکافی محقق/ مصحح: دارالحدیث، قم، انتشارات دار الحدیث.
 
Berkowitz, L., & Daniel, L.R. (1964). Affecting the Salience of the Social Responsibility Norm: Effect of Past Help on the Response to Dependency Relationships. Journal of Abnormal and Social Psychology 68: 275-281
Castka, P. & Balzarova, A. M. (2007) "ISO 26000 and Supply Chains – on the Diffusion of the Social Responsibility Standards". International Journal of Production Economics, Vol. 111, pp. 274-286.
Davis, Sylvia, Rives, Longinos & Ruiz de Maya, Salvador. (2017), Introducing Personal Social Responsibility as a key element to upgrade CSR, Spanish Journal of Marketing – ESIC, 21. 10.1016/j.sjme.2017.04.001
.Palmer, K. (1995), Tightening Environmental Standards: The Benefit-Cost or the No-Cost Paradigm? The Journal of Economic Perspectives, 9 (4): 119–132.
Davis, Sylvia López Rives, Longinos Marín Ruiz‐de‐Maya, Salvador. (2020). Personal social responsibility: Scale development and validation ". Corporate Social Responsibility and Environmental Management. - Wiley, ISSN 1535-3966, ZDB-ID 2083715-X. - Vol. 28.2020, 2 (24.11.), p. 763-775. https://doi.org/10.1002/csr.2086
Gough, H. G., McClosky, H., & Meehl, P. E. (1952), “A personality scale for social responsibility”. The Journal of Abnormal and Social Psychology, 47(1): 73–80.
Roberts, BW.; Wood, D. Personality development in the context of the Neo-Socioanalytic Model of personality. In: Mroczek, D.; Little, T., editors. Handbook of personality development. Mahwah, NJ: Erlbaum; 2006. p. 11-39.
Hoffman, M. L. (1982). Development of prosocial motivation: Empathy and guilt. In Eisenberg, N. (ed.), The Development of Prosocial Behavior. Academic Press, New York, pp. 218–231.https://www.mycustomer.com/selling/sales-performance/psr-v-csr-is-personal-social-responsibility-still-good-for-business
Memery, J., Megicks, P., & Williams, J. (2005). Ethical and social responsibility issues in grocery shopping: a preliminary typology. Qualitative Market Research: An International Journal, 8(4), 399–412.
McAuley, J. D. (1966). "Social Responsibility: A Modern Need of The Social Studies". Journal of Education. Vol. 43. No. 4, pp. 223-227.
Zahn-Waxler C, Robinson J. 1995. Empathy and guilt: early origins of feelings of responsibility. In Self-Conscious Emotions, ed. JP Tangney, KW Fischer, pp. 143–73. New York: Guilford
https://fa.wikipedia.org/wiki/قاعده طلایی #cite_note-Flew-4
 
 
دوره 7، شماره 1
شهریور 1402
صفحه 1-20

  • تاریخ دریافت 10 خرداد 1401
  • تاریخ بازنگری 15 مهر 1401
  • تاریخ پذیرش 20 شهریور 1402