سازمان مطالعه و تدوین کتب دانشگاهی در علوم اسلامی و انسانی (سمت) روان‌شناسی فرهنگی 2588-7211 9 1 2025 09 22 Development and Validation of the Hilm Questionnaire in the Domain of Anger Based on Islamic Sources ساخت و اعتباریابی پرسشنامه حلم در حیطه هیجان خشم بر اساس منابع اسلامی 17 38 238990 10.30487/jcp.2026.506211.1776 FA رسول هاشمی دانشگاه علامه طباطبایی، دانشجوی دکتری روانشناسی تربیتی دانشگاه قرآن و حدیث، فارغ التحصیل کارشناسی ارشد روانشناسی اسلامی مثبتگرا 0009-0000-6934-0255 محمدرضا حسن زاده توکلی استادیار گروه روانشناسی، دانشگاه قرآن و حدیث، ایران حمزه عبدی استادیار، گروه اخلاق و روانشناسی اسلامی، پژوهشگاه قرآن و حدیث، قم. Journal Article 2025 02 19 In Islamic culture, "Hilm" (forbearance) is a concept closely related to emotion regulation, particularly anger management. This study focuses on the development of a "Hilm" questionnaire within the domain of anger, employing both qualitative and quantitative approaches. In the qualitative phase, using the "conventional qualitative content analysis" method, a conceptual model of "Hilm" was derived from Islamic sources, with an emphasis on anger control. Based on the findings of the qualitative study, a 60-item questionnaire was developed and administered to a sample of 824 participants recruited from the social media platforms "Eitaa", "WhatsApp", and "Telegram". Through"exploratory factor analysis (EFA)", four main factors—"Cognitive Management, Forgiveness, Anger, and Thought Rigidity"—were identified. Additionally, three sub-factors emerged for the first factor: "Conscious Control, Non-engagement, and Empathy". Content validity was assessed using the "Content Validity Index (CVI)". To evaluate criterion validity, a measure of "aggression" was simultaneously administered to a subset of 176 participants, confirming the expected relationships. Convergent and divergent validity evidence was provided and deemed satisfactory. The internal consistency of the questionnaire was confirmed with a "Cronbach’s alpha coefficient of 0.959". Reliability at the factor and sub-factor levels was also assessed and validated. در فرهنگ اسلامی، حلم یکی از مفاهیمی است که ارتباطی تنگاتنگ با تنظیم هیجانات به‌ویژه تنظیم خشم دارد. این مقاله به فرایند ساخت پرسشنامه حلم در حیطه هیجان خشم می‌پردازد که در آن از دو رویکرد کیفی و کمی استفاده شده است. در بخش کیفی، با استفاده از روش «تحلیل محتوای کیفی عرفی»، یک مدل مفهومی برای حلم بر اساس منابع اسلامی با تأکید بر کنترل خشم به دست آمد. بر اساس یافته‌های حاصل از پژوهش کیفی، پرسشنامه‌ای 60 گویه‌ای تنظیم شد و بر نمونه‌ای بالغ بر 824 عضو شبکه‌های اجتماعی ایتا، واتساپ و تلگرام اجرا گردید. با استفاده از روش «تحلیل عاملی اکتشافی»، چهار عامل اصلی (مدیریت شناختی، بخشایش‌گری، عصبانیت و ایستایی فکر) و سه‌خرده‌عامل برای عامل اول (کنترل آگاهانه، درگیرنشدن و همدلی) کشف گردید. روایی محتوا با استفاده از شاخص CVI بررسی شد. بر روی بخشی از نمونه (176 نفر) همزمان مقیاسی برای سنجش «پرخاشگری» اجرا شد که «روایی ملاک» را تأیید کرد. شواهد هم‌گرا و افتراقی برای روایی سازه، ارائه و مطلوب ارزیابی شد. پایایی درونی پرسشنامه توسط روش آلفای کرونباخ 0.959 محاسبه و تأیید شد. در سطح عامل‌ها و خرده‌عامل‌ها نیز پایایی درونی، بررسی و تأیید شد. https://jcp.samt.ac.ir/article_238990_504f9b08d1e9b34284a3c4754e03ac78.pdf